Uprawa buraka cukrowego krok po kroku – wymagania, siew i ochrona

Uprawy polowe

Burak cukrowy należy do najważniejszych roślin uprawnych w Polsce. Osiągnięcie wysokich plonów oraz odpowiedniej zawartości cukru wymaga jednak starannego przygotowania stanowiska, właściwego terminu siewu i regularnej pielęgnacji plantacji. Poznanie podstawowych zasad uprawy buraka cukrowego pozwala na ograniczenie ryzyka wystąpienia strat wynikających z zachwaszczenia, chorób oraz presji szkodników. Odpowiednio prowadzona plantacja lepiej wykorzystuje dostępne składniki pokarmowe i wodę, co przekłada się na wyższą jakość korzeni oraz zwiększoną opłacalność produkcji.

Dlaczego burak cukrowy wymaga precyzyjnej agrotechniki?

Uprawa buraka cukrowego należy do najbardziej wymagających kierunków produkcji roślinnej. Z jednej strony burak cukrowy charakteryzuje się bardzo wysokim potencjałem plonowania i może zapewnić wysoką opłacalność produkcji. Z drugiej jednak strony wymaga znacznych nakładów finansowych oraz starannego prowadzenia plantacji na każdym etapie wegetacji. Znaczenie ma nie tylko masa korzeni, lecz także ich jakość i zawartość cukru.

Co wpływa na poziom plonowania buraka cukrowego?

Według danych Krajowego Związku Plantatorów Buraka Cukrowego średni plon w sezonie 2024/25 wyniósł 67,19 t/ha. Jednocześnie potencjał plonowania tej rośliny jest znacznie wyższy i szacuje się go na 90-100 t/ha (Barłóg i Grzebisz, 2004). Takie wyniki z uprawy można osiągnąć jedynie przy odpowiednio dobranym stanowisku, właściwym nawożeniu oraz skutecznie prowadzonej ochronie roślin.

Na poziom plonowania buraka cukrowego istotny wpływ mają również warunki pogodowe, zwłaszcza okresy suszy. Z tego względu uzyskanie wysokiego plonu buraków cukrowych zależy od zapewnienia roślinom optymalnych warunków wzrostu na plantacji. Rolnik powinien prowadzić uprawę w taki sposób, aby ograniczać negatywne oddziaływanie czynników środowiskowych. Jednocześnie warunki te muszą sprzyjać maksymalizacji produkcji cukru.

Stanowisko i wymagania glebowe buraka cukrowego

Buraka cukrowego powinno uprawiać się na stanowiskach słonecznych, na glebach łatwo nagrzewających się, co pozwala roślinom na szybszy wzrost i większą polaryzację (Ciebień, 2015).

Najwyższe plony buraka cukrowego uzyskuje się na glebach zaliczanych do kompleksów pszennych oraz żytniego bardzo dobrego. Powinny to być gleby żyzne, zasobne w składniki pokarmowe, bogate w próchnicę i materię organiczną, o głębokiej warstwie ornej oraz prawidłowo ukształtowanych stosunkach wodno-powietrznych (Strażyński i Mrówczyński, 2018).

Optymalny odczyn gleby pod buraka cukrowego mieści się w zakresie pH 6,0-7,0. Utrzymanie właściwego pH gleby ma istotne znaczenie dla dostępności składników pokarmowych oraz efektywności nawożenia mineralnego. Wpływa także na aktywność mikroorganizmów glebowych oraz przebieg procesów mineralizacji i humifikacji materii organicznej. Dodatkowo sprzyja utrzymaniu prawidłowej struktury gleby. W przypadku zbyt niskiego pH konieczne jest wapnowanie, które najlepiej wykonać po zbiorze przedplonu.

Najlepszy przedplon pod uprawę buraka cukrowego

Burak cukrowy powinien być uprawiany w płodozmianie czteroletnim. Do najlepszych przedplonów należy pszenica i jęczmień(Piszczek i Mrówczyński, 2012). Schodzi z pola już w sierpniu, więc pozostawia wystarczająco dużo czasu na uprawę roli i zabiegi uprawkowe pod buraki.

Kolejnym dobrym przedplonem są rośliny motylkowe, takie jak groch i wyka. Uprawa kukurydzy jako przedplonumoże przyczyniać się do rozwoju chorób grzybowych powodowanych przez patogen Rhizoctoniasolani(Piszczek i in., 2023). Z kolei po rzepaku powoduje ryzyko wystąpienia mątwika buraka oraz trudności w zwalczaniu samosiewów rzepaku.

Systemy uprawy buraka cukrowego

Obecnie w uprawie buraka cukrowego stosuje się przede wszystkim system tradycyjny oraz konserwujący. Coraz większym zainteresowaniem cieszy się również uprawa pasowa (strip-till), która pozwala ograniczyć liczbę zabiegów oraz lepiej gospodarować wodą glebową.

Uprawa buraka cukrowego – system tradycyjny 

System tradycyjny opiera się na pełnej uprawie płużnej. Po zbiorze przedplonu wykonuje się uprawę pożniwną na głębokość 6-8 cm, a w razie potrzeby także głęboszowanie w celu likwidacji podeszwy płużnej. Następnie trzeba przeprowadzić orkę przedzimową na głębokość 25-35 cm. Wiosną wykonywana jest uprawa przedsiewna agregatem uprawowym na głębokość 2-4 cm.

System konserwujący uprawy buraka cukrowego

System konserwujący buraka cukrowego zakłada ograniczenie intensywności uprawy roli i pozostawienie resztek roślinnych na powierzchni pola. Po zbiorze przedplonu wykonuje się płytką uprawę ścierniska oraz wysiew międzyplonów, takich jak facelia, gorczyca, czy rzodkiew oleista. Pozostawione przez zimę rośliny tworzą warstwę mulczu, która chroni glebę przed erozją, ogranicza straty składników pokarmowych i sprzyja zatrzymywaniu wody. Wiosną mulcz można wymieszać z glebą lub wykonać siew bezpośrednio w jego warstwę.

Uprawa buraka cukrowego w technologii strip-till

Technologia strip-till polega na spulchnianiu jedynie wąskich pasów gleby, w których jednocześnie wysiewa się nasiona i aplikuje nawozy. Międzyrzędzia pozostają nieuprawione. System ten pozwala ograniczyć liczbę przejazdów po polu, zmniejszyć koszty uprawy oraz poprawić gospodarowanie wodą, co ma szczególne znaczenie w warunkach niedoboru opadów.

Przeczytaj także:

Pasowa uprawa roli – strip-till. Czym jest? Co warto wiedzieć?

Przygotowanie gleby pod siew buraka cukrowego

Przygotowanie gleby pod siew buraka cukrowego powinno zapewnić równą powierzchnię pola oraz dobrze doprawioną warstwę siewną.

Burak cukrowy wymaga płytkiej i starannej uprawy przedsiewnej, która sprzyja równomiernym wschodom. Należy ograniczać liczbę przejazdów po polu, aby nie doprowadzić do nadmiernego zagęszczenia gleby i powstania podeszwy płużnej. Uprawę przedsiewną wykonuje się zazwyczaj na głębokość 2-4 cm. Zbyt głęboka praca agregatu może prowadzić do przesuszenia warstwy siewnej.

Kiedy i jak siać buraka cukrowego?

Buraka cukrowego standardowo wysiewa się, gdy gleba na głębokości 5 cm osiągnie temperaturę 5°C.  Siew gdy tylko gleba osiągnie ten parametr pozwala wydłużyć okres wegetacji roślin. W zależności od regionu kraju, ma to zazwyczaj miejsce od ostatniej dekady marca do drugiej połowy kwietnia.

Standardowo buraka wysiewa się punktowo na głębokość 2-3 cm. Średnie odstępy pomiędzy nasionami wynoszą od 16 cm, na gorszych stanowiskach do 18-20 cm na stanowiskach bardzo dobrych (Piszczek i Mrówczyńska, 2012). Średnie odstępy pomiędzy rzędami wynoszą 45 cm. Obsada na hektar to około 90-110 tysięcy roślin.

Przeczytaj także:

Kiedy siać buraki?

Nawożenie buraka cukrowego – wysokie potrzeby pokarmowe

Burak cukrowy należy do roślin o wysokich wymaganiach pokarmowych. Szacuje się, że do wytworzenia 1 tony plonu wraz z odpowiednią masą liści roślina pobiera następujące ilości składników pokarmowych (dpr.iung.pl):

• P          – 0,7 kg
• K         – 5,4 kg
• Mg      – 1,1 kg
• Ca       – 5,0 kg
• S          – 1,0 kg
• B         – 7 g
• Cu       – 7 g
• Mn      – 28 g
• Zn       – 14 g

Tak duże zapotrzebowanie pokarmowe sprawia, że burak cukrowy wymaga dobrze zbilansowanego nawożenia oraz stałej dostępności składników w glebie.

W praktyce, aby zapewnić roślinom odpowiednie zaopatrzenie w pierwiastki stosuje się nawozy dolistne, takie jak Hi-Phos, który jest źródłem łatwo przyswajalnego fosforu wspierającego rozwój systemu korzeniowego. W zabiegach warto uwzględnić miedź nawozem Copper. Copper wpływa na prawidłowy przebieg procesów fizjologicznych, poprawia polaryzację oraz zwiększa tolerancję roślin na niekorzystne warunki środowiskowe. Program nawożenia dolistnego warto uzupełnić również o ManZinc, który dostarczy mangan i cynk. Pierwiastki te są niezbędne do prawidłowego rozwoju buraka, zwiększenia masy korzeni oraz wspierają odporność roślin na stres.

Już od fazy BBCH10 istotne jest także profilaktyczne wspieranie rozwoju  roślin przy użyciu biostymulatorów. W tym celu można włączyć biostymulator Seamac® OR, który wspomaga rozwój systemu korzeniowego oraz zwiększa zdolność roślin do adaptacji do potencjalnych stresów środowiskowych.

Więcej na temat nawożenia buraka cukrowego znajdziesz tutaj: Burak cukrowy ma wysokie wymagania glebowe. Sprostaj im skutecznie.

Odchwaszczanie buraka cukrowego – jeden z najważniejszych zabiegów

Na konkurencję chwastów najbardziej narażone są młode rośliny buraka cukrowego – od fazy siewki do wytworzenia 6-8 liści właściwych. W tym okresie chwasty najsilniej ograniczają wzrost buraków. Konkurują o wodę, światło i składniki pokarmowe, co może istotnie obniżyć potencjalny plon.

Dlatego ochronę plantacji buraka przed chwastami należy rozpocząć jeszcze przed wschodami buraka. Stosuje się wówczas herbicydy o działaniu doglebowym, które ograniczają kiełkowanie chwastów. Jednym z produktów wykorzystywanych w tym okresie jest Venzar® 500 SC, który działa głównie na chwasty dwuliścienne i pomaga ograniczyć ich wschody już na wczesnym etapie rozwoju plantacji. Dzięki takiemu podejściu zmniejsza się presja chwastów już od samego początku wegetacji, co sprzyja prawidłowemu rozwojowi siewek buraka i budowaniu plonu.

Uprawa buraka cukrowego – choroby

W uprawie buraka cukrowego ochrona plantacji przed agrofagami jest jednym z najważniejszych elementów technologii produkcji. Presja chorób i szkodników może znacząco ograniczać plon korzeni oraz zawartość cukru.

Do najważniejszych chorób buraka należą:

• chwościk buraka
• brunatna plamistość liści
• mączniak prawdziwy oraz mączniak rzekomy

Patogeny te ograniczają powierzchnię asymilacyjną liści, co bezpośrednio wpływa na spadek fotosyntezy i obniżenie plonu korzeni.

Ochrona buraka cukrowego przed chorobami powinna opierać się na zintegrowanym podejściu, łączącym właściwą agrotechnikę oraz ochronę chemiczną. W zakresie agrotechniki istotne znaczenie mają:

• dobór odmian o podwyższonej odporności na choroby
• prawidłowy płodozmian
• staranne przyorywanie resztek pożniwnych.

Ważną rolę odgrywa także odpowiednie nawożenie, które wzmacnia naturalną odporność roślin, a także utrzymanie optymalnej obsady roślin na polu.

Ochrona fungicydowa buraka cukrowego 

W ochronie fungicydowej buraka cukrowego do najczęściej stosowanych substancji czynnych należą m.in. azoksystrobina i piraklostrobina (strobiluryny), difenokonazol, tebukonazol, tetrakonazol, mefentriflukonazol oraz protiokonazol (triazole), a także substancje z grupy SDHI, takie jak fluksapyroksad, fluopyram i boskalid (gov.pl).

W ochronie przed niektórymi patogenami wykorzystuje się również fenpropidynę (morfoliny) oraz hymeksazol (izoksazole).

Szkodniki w uprawie buraka cukrowego – zwalczanie

Wśród szkodników istotne znaczenie w uprawie buraka cukrowego mają: mątwik burakowy, drutowce, pędraki, rolnice oraz pchełki buraczane. Uszkadzają one korzenie oraz liście, powodując nierównomierne wschody, osłabienie roślin i spadek obsady plantacji. Szkodniki żerujące na korzeniach mogą dodatkowo prowadzić do ich dyskwalifikacji w celach przetwórczych.

W ostatnich latach szczególnie groźnym szkodnikiem jest szarek komośnik, którego żerowanie w fazie wschodów może prowadzić do całkowitego zniszczenia plantacji.

Przeczytaj także:

Szarek komośnik – groźny szkodnik buraka

Równie istotnym szkodnikiem z punktu widzenia gospodarczego jest skośnik buraczak, którego larwy i osobniki dorosłe uszkadzając liście, ograniczają ich powierzchnię asymilacyjną i mogą powodować redukcję zawartości cukru w korzeniach o nawet połowę.

Do zwalczania szarka komośnika wykorzystuje się nowoczesne insektycydy, takie jak Irazu® 100 SE, który zawiera substancję czynną cyjanotraniliprol w formule Cyazypyr®. Preparat ten dostępny jest również w pakiecie handlowym Irazu® PLUS z insektycydem Nuyard, który zawiera deltametrynę, co pozwala na rozszerzenie spektrum działania. Oprócz szarka komośnika skutecznie ogranicza również występowanie pchełki burakowej.

W przypadku skośnika buraczaka zaleca się stosowanie preparatów takich jak Coragen® 200 SC, który jest oparty na chlorantraniliprolu w nowoczesnej technologii Rynaxypyr®. Preparat ten charakteryzuje się skutecznym działaniem w zwalczaniu skośnika oraz długotrwałą ochroną roślin.

Przeczytaj także:

Skośnik buraczak zwalczanie

Należy pamiętać, że przez cały okres wegetacji buraka konieczne jest monitorowanie plantacji i prowadzenie ochrony integrowanej. Wczesne wykrycie objawów chorób i obecności szkodników pozwala ograniczyć straty i utrzymać wysoki potencjał plonowania.

Przeczytaj także:

Szkodniki buraka – kompendium wiedzy

Uprawa buraka cukrowego – najczęstsze błędy 

W uprawie buraka cukrowego nawet niewielkie błędy agrotechniczne mogą znacząco obniżyć plon oraz jakość korzeni.

Zbyt głęboki siew

Jednym z częstszych błędów jest zbyt głęboki siew, który opóźnia wschody i sprawia, że są one nierównomierne. Rośliny, które pochodzą ze zbyt głębokiego siewu są osłabione już od  samego początku wegetacji.

Uprawa buraka na glebach o zbyt niskim pH

Istotnym problemem jest również uprawa na glebach o zbyt niskim pH, co ogranicza dostępność składników pokarmowych i pogarsza efektywność nawożenia.

Za późne zwalczanie chwastów

Duże straty może powodować zbyt późne zwalczanie chwastów, szczególnie w początkowych fazach rozwojowych buraka, kiedy rośliny są najbardziej wrażliwe na konkurencję.

Brak odżywiania roślin

Kolejnym błędem jest zaniedbanie odżywienia roślin w mikroelementy.

Za wiele przejazdów ciągnikiem po polu

Negatywnie na stan plantacji wpływa również wykonywanie zbyt wielu przejazdów ciągnikiem po polu. Powoduje to pogorszenie struktury gleby i powstawianie podeszwy płużnej.

Uprawa buraka cukrowego w praktyce – co warto zapamiętać?

Uprawa buraka cukrowego wymaga konsekwencji i staranności na każdym etapie produkcji. O jej powodzeniu decyduje przede wszystkim jakość stanowiska, właściwe przygotowanie gleby, terminowy siew oraz szybka reakcja na zachwaszczenie, choroby i szkodniki.

Ważnym elementem technologii produkcji jest również dokarmianie dolistne, szczególnie w fazach intensywnego wzrostu. Aplikacja nawozów dolistnych wspiera prawidłowy rozwój liści i korzenia spichrzowego oraz poprawia efektywność fotosyntezy. Dokarmianie dolistne pozwala szybko uzupełnić niedobory składników pokarmowych, zwłaszcza w warunkach suszy glebowej.

Każdy błąd agrotechniczny w okresie wschodów i intensywnego wzrostu przekłada się na spadek plonu oraz jakości korzeni. Dlatego niezbędne jest regularne monitorowanie plantacji oraz prowadzenie zabiegów ochronnych.

Bibliografia

1. Barłóg P. i Grzebisz W. (2004) „Plonotwórcza i diagnostyczna ocena nawożenia buraków cukrowych potasem z udziałem sodu i magnezu: Część I. Plon korzeni i liści”,Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, (234), s. 73–82.
2. Ciebień M. (2015). Ocena oddziaływania warunków meteorologicznych na zawartość cukru w korzeniach buraka cukrowego na Zamojszczyźnie.Agronomy Science,70(3), 1-9.
3. Piszczek J. (red.), Mrówczyński M. (red.) (2012). Metodyka integrowanej ochrony buraka cukrowego i pastewnego dla producentów. Instytut Ochrony Roślin Państwowy Instytut Badawczy, Poznań.
4. Piszczek J. (red.), Strażyński P. (red.), Mrówczyński M. (red.) (2023). Metodyka Integrowanej Produkcji Buraka. Instytut Ochrony Roślin Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa.
5. Strażyński P. (red.), Mrowczyński M. (red.) (2018). Metodyka integrowanej ochrony buraka cukrowego i pastewnego dla doradców. Instytut Ochrony Roślin Państwowy Instytut Badawczy, Poznań.
6. https://dpr.iung.pl/potrzeby-pokarmowe-roslin/ , dostęp 22.06.2026
7. https://kzpbc.com.pl/wyniki-produkcyjne-w-polsce,29,pl.html , dostęp 24.06.2026
8. https://www.gov.pl/ , dostęp 30.06.2026

Autor wpisu

FMC to globalna firma z ponad 140-letnią historią tworzenia innowacyjnych rozwiązań dla rolnictwa. Nasze początki sięgają 1883 roku w Kalifornii, kiedy wynalazca John Bean opracował pierwszy opryskiwacz tłokowy. Od tamtej pory nieustannie rozwijamy technologie, które wspierają nowoczesne rolnictwo.

Dowiedz się więcej o autorze