Żółtaczka wirusowa buraka – objawy i sposoby ograniczania choroby

Warzywa

Żółtaczka wirusowa buraka jest groźną chorobą buraków cukrowych, gdyż może znacznie obniżyć plony, a także zmniejsza zawartość cukru w zgrubieniach korzeniowych. W dodatku brakuje bezpośrednich metod zwalczania tej choroby. W rezultacie działania rolnika skupiają się na ograniczaniu ryzyka wystąpienia patogenów. Sprawdź, jakie symptomy powodują wirusy żółtaczki buraka i jak im przeciwdziałać.

Co powoduje żółtaczkę wirusową buraka?

Żółtaczka buraka jest powodowana przez wirusy, głównie BYV, a także BMYV – wirus łagodnej żółtaczki buraka. Nie można wykluczyć porażenia również przez BchV, czyli wirusa chlorozy buraka.

Za infekcję chorobami wirusowymi buraka najczęściej odpowiadają mszyce. Są one wektorami, tj. w czasie żeru przenoszą patogena z porażonej rośliny na zdrową. Największe znaczenie w przypadku buraka mają mszyca brzoskwiniowo-ziemniaczana oraz mszyca burakowa. Mszyce w buraku cukrowym dokonują zarazem dużych szkód bezpośrednich przez wysysanie soku z liści.

Do rozprzestrzeniania chorób wirusowych przyczyniają się też chwasty, zwłaszcza z rodziny komosowych i szarłatowatych, np. komosa biała oraz różne gatunki łobody. Nie można również bagatelizować samosiewów buraka.

Rozpoznanie konkretnej choroby wirusowej na polu jest trudne, gdyż patogeny często powodują podobne objawy. Jednakże współczesna nauka pozwala na precyzyjne zdiagnozowanie źródła problemu, m.in. przez zaawansowane analizy laboratoryjne i testy molekularne, a także zoptymalizowanie działań profilaktycznych.

Jakie są objawy żółtaczki wirusowej buraka?

Objawy wirusa BYV i pozostałych najczęściej zauważalne są na starszych liściach buraka.

• W początkowym etapie porażenia blaszki chorych liści sztywnieją i ciemnieją, a z czasem robią się kruche. Następnie, od brzegów, stopniowo zaczynają żółknąć na całej powierzchni.
• Wraz z postępem choroby na blaszkach liściowych pojawiają się nekrotyczne plamy oraz rozpoczyna się proces całkowitego zamierania liści.
• Pogrubienie i zesztywnienie blaszek liściowych powoduje, że podczas zgniatania wydają chrzęst. Dźwięk ten jest na tyle charakterystyczny, że pozwala na odróżnienie objawów żółtaczki od niedoborów składników pokarmowych.
• Z kolei symptomy łagodnej żółtaczki buraka (BMYV) to żółtopomarańczowe plamy rozprzestrzeniające się od wierzchołków liści, a z upływem czasu porażające całe blaszki. Liście stają się grube i kruche, lecz nie występują na nich nekrotyczne plamy.

Pamiętaj, że chrzęst liści nie oznacza automatycznie wystąpienia żółtaczki wirusowej buraka. Jest jednym z symptomów i traktuje się go jako sygnał ostrzegawczy, który ułatwia obiektywną ocenę roślin na polu.

Kiedy wzrasta ryzyko wystąpienia choroby?

Ryzyko wystąpienia żółtaczki buraka wzrasta po łagodnych zimach i ciepłych, suchych wiosnach. Pogoda nie wpływa bezpośrednio na szybkość rozprzestrzeniania się i akomodacji wirusów BYV, BMYV czy BchV, lecz na aktywność ich wektorów czyli mszyc.

Dodatkowe czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia żółtaczki buraka to m.in. zachwaszczenie pola i miedz, a także monokultura upraw.

Żółtaczka wirusowa buraka, a pogoda

Łagodne zimy pozwalają przeżyć populacjom mszyc, w przypadku mszycy brzoskwiniowo-ziemniaczanej zimują jaja w zagłębieniach kory drzew i krzewów owocowych, a ciepła i mało wilgotna wiosna ułatwia masowe rozmnażanie i wczesne wyloty owadów.

Jak żółtaczka wpływa na plon buraka?

Wirusowe żółtaczki buraka znacznie obniżają plon. Szkody zależą od różnych czynników: od najważniejszego, czyli stopnia porażenia plantacji i terminu wystąpienia infekcji po przebieg pogody, utrzymanie higieny na polu, odpowiednie zagęszczenie upraw i kondycję buraka cukrowego.

• Żółtaczka buraka atakuje liście, a tym samym ogranicza możliwości asymilacyjne roślin. Niższa efektywność fotosyntezy to zarazem gorszy wzrost, rozwój i tworzenie mniejszych zgrubień korzeniowych.
• Jak podaje Farmers Weekly straty w plonie powodowane przez choroby wirusowe żółtaczki mogą przekraczać nawet 25 proc. Liczby są zmienne, zależą od wielu czynników, nawet odmiany buraka.
• Ponadto żółtaczka buraka doprowadza do zaburzeń w gospodarce wodnej i mineralnej roślin. To jednocześnie sprawia, że syntetyzowany cukier jest mniej efektywnie transportowany do korzeni i w większej ilości pozostaje w liściach, stąd obniżenie jakości plonu.

Koinfekcja żółtaczki buraka. Burak cukrowy może być porażony przez więcej niż jednego wirusa jednocześnie, np. przez BYV oraz BMYV, a negatywne efekty są synergiczne. Dochodzi do tzw. „zjawiska komplementacji”, tj. straty plonu są znacznie wyższe, a objawy występują wcześniej.

Żółtaczka wirusowa buraka – jak ograniczyć występowanie?

Najważniejsze działania profilaktyczne to monitorowanie plantacji buraka, wykonywanie zabiegów zgodnie z programem ochrony buraka oraz zwalczanie mszyc insektycydami od razu po wykryciu –  także na miedzach i nieużytkach. Znaczenie ma także zwalczanie chwastów, niszczenie resztek pożniwnych i stosowanie zasad płodozmianu. Nie istnieje skuteczny „oprysk na wirusy”, w tym wypadku należy skupić się na działaniach zapobiegawczych, nie interwencyjnych.

Źródła:

1. fwi.co.uk/arable/what-an-ipm-approach-to-virus-yellows-in-sugar-beet-could-look-like, dostęp: 16.10.2026
2. William M. Wintermantel (2005), Co-infection of Beet mosaic virus with Beet Yellowing Viruses Leads to Increased Symptom Expression on Sugar Beet, United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service, 1636 E. Alisal, Street, Salinas, CA 93905s

Przeczytaj także:

Uprawa buraka cukrowego krok po kroku – wymagania, siew i ochrona

Autor wpisu

FMC to globalna firma z ponad 140-letnią historią tworzenia innowacyjnych rozwiązań dla rolnictwa. Nasze początki sięgają 1883 roku w Kalifornii, kiedy wynalazca John Bean opracował pierwszy opryskiwacz tłokowy. Od tamtej pory nieustannie rozwijamy technologie, które wspierają nowoczesne rolnictwo.

Dowiedz się więcej o autorze