Chwasty w buraku cukrowym – najczęstsze gatunki i ich zwalczanie

Warzywa

Chwasty stanowią poważne zagrożenie dla buraków cukrowych, szczególnie w początkowym okresie ich rozwoju. Młode rośliny mają ograniczoną zdolność konkurowania z chwastami o wodę, składniki pokarmowe i światło. Straty plonu zależą nie tylko od liczebności chwastów, ale również od ich składu gatunkowego i terminu pojawienia się na plantacji. Szczególnie groźne są gatunki szybko rosnące i wyrastające ponad łan, które ograniczają dostęp do światła. Są to m.in. komosa biała, szarłat szorstki, przytulia czepna, maruna bezwonna oraz samosiewy rzepaku. Znajomość gatunków i faz rozwojowych chwastów pozwala właściwie dobrać herbicyd oraz termin zabiegu, zwiększając tym samym szansę na skuteczne ograniczenie ich konkurencji na plantacji buraka cukrowego. 

Dlaczego chwasty w buraku cukrowym są dużym problemem?

Burak cukrowy należy do roślin uprawnych o małej konkurencyjności wobec chwastów w początkowym okresie wegetacji. Po wschodach burak rozwija się stosunkowo wolno i przez kilka tygodni tworzy niewielką powierzchnię liściową. Chwasty w buraku cukrowym największą presję wykazują w okresie od kiełkowania do około 8-9 tygodni po wschodach (Piszczek i in., 2023). Nawet niewielkie zachwaszczenie, które utrzyma sie na plantacji w tym newralgicznym okresie, może prowadzić do istotnego ograniczenia plonu korzeni buraka.

Konkurencja z chwastami zachodzi przede wszystkim o wodę, składniki pokarmowe i światło. W przypadku wody i składników mineralnych  znaczenie konkurencji wzrasta przy ograniczonej ich dostępności w glebie. Światło jest natomiast czynnikiem, o który chwasty w buraku konkurują niezależnie od zasobności stanowiska (Piszczek i Mrówczyński, 2012). Chwasty o dużej dynamice wzrostu wyrastają ponad łan i silnie go zacieniają i w ten sposób ograniczają intensywność fotosyntezy i gromadzenie asymilatów.

Jakie chwasty występują w buraku cukrowym?

Skład gatunkowy zachwaszczenia w buraku cukrowym jest zróżnicowany i zależy m.in. od stanowiska, zmianowania oraz warunków panujących w danym sezonie. W praktyce najgroźniejsze dla buraka cukrowego są chwasty dwuliścienne, które mogą szybko rozwijać się już w początkowym okresie wegetacji.

Chwasty dwuliścienne w buraku cukrowym

Chwasty dwuliścienne w burakach powinny być zwalczane możliwie jak najwcześniej, ponieważ początkowy rozwój buraków przebiega wolno, pozostawiając chwastom bardzo dobre warunki do wzrostu i rozwoju. Nie wszystkie gatunki chwastów stanowią jednakowe zagrożenie dla plantacji buraka cukrowego. Szczególną uwagę należy zwrócić na komosę białą, szarłat szorstki i samosiewy rzepaku, które charakteryzują się dużą dynamiką wzrostu. Chwasty w buraku cukrowym przy większym nasileniu mogą szybko ograniczyć jego rozwój. Na poszczególnych stanowiskach problemem mogą być również rdesty czy bodziszek, zwłaszcza w przypadku ich licznego występowania.

Chwasty jednoliścienne w buraku cukrowym 

W uprawie buraka cukrowego występują również chwasty jednoliścienne, których znaczenie jest uzależnione od stanowiska i przebiegu pogody. Do tej grupy należą m.in. miotła zbożowa, chwastnica jednostronna oraz włośnice.

Najczęściej występujące chwasty dwuliścienne w burakach

Chwasty w buraku cukrowym – komosa biała 

Komosa biała to jeden z najgroźniejszych chwastów występujących w buraku cukrowym. Najłatwiej rozpoznać ją po mączystym nalocie na młodych liściach, które mają rombowy lub lancetowaty kształt. Siewki mają czerwono nabiegłą łodyżkę i podłużne, na wierzchołku zaokrąglone liścienie (Piszczek i in., 2019). Komosa biała jest chwastem jednorocznym, szybko rosnącym. W sprzyjających warunkach może pojawiać się na plantacji przez cały okres wegetacji, choć najintensywniej kiełkuje wiosną (Anyszka i in., 2023). Ze względu na dużą dynamikę wzrostu szczególnie silnie konkuruje z młodymi burakami. Próg ekonomicznej szkodliwości komosy białej w buraku cukrowym wynosi zaledwie 1 roślinę/m². Najwyższą wrażliwością, na działanie herbicydów odznaczają się jej siewki.

Przeczytaj także:

Komosa biała w uprawie buraka cukrowego. Poważne zagrożenie

Samosiewy rzepaku w buraku cukrowym

Samosiewy rzepaku są szczególnie uciążliwe w buraku cukrowym ze względu na szybki wzrost i dużą konkurencyjność. Ich obecność na plantacji jest często następstwem uprawy rzepaku w przedplonie. Dlatego rzepak i inne rośliny kapustowate nie powinny być uprawiane bezpośrednio przed burakiem cukrowym. Sprzyjają one namnażaniu się nicieni w glebie, a osypane nasiona mogą stać się źródłem licznych i trudnych do zwalczenia chwastów w uprawach następczych. Dodatkowo, samosiewy rzepaku mogą wyrastać metr ponad łan, co znacząco utrudnia zbiór mechaniczny buraka.

Przytulia czepna na plantacji buraka 

Przytulia czepna jest chwastem, który często występuje na plantacjach buraka cukrowego. Siewki przytuli czepnej można rozpoznać po jędrnych, mięsistych liścieniach z charakterystycznym wcięciem na końcu nerwu głównego. W miarę rozwoju roślina szybko zwiększa biomasę i ogranicza burakowi dostęp do wody, światła oraz składników pokarmowych. Pędy przytulii czepnej – jak sama nazwa wskazuje – czepiają się buraka, przez co zagłuszają go i przy silnym zachwaszczeniu utrudniają zbiór.

Rdesty w buraku 

Rdesty są chwastami szybko rozrastającymi się, dlatego mogą w krótkim czasie pokryć znaczną część przestrzeni przeznaczonej pod uprawę buraka. Konkurują z młodymi roślinami buraka o wodę, składniki pokarmowe i światło. Przy większym nasileniu mogą zagłuszać rośliny uprawne, ograniczać plonowanie, a także utrudniać zbiór.

Maruna, rumianek i inne chwasty rumianowate

Chwasty rumianowate mogą osiągać znaczne rozmiary. Należą do uciążliwych gatunków zimujących, trudnych do zwalczania w starszych fazach rozwojowych. Charakteryzują się szybkim wzrostem i rozwojem oraz dużym zapotrzebowaniem na wodę i składniki pokarmowe.

Szarłat szorstki

Szarłat szorstki jest szczególnie niepożądanym chwastem w buraku cukrowym. Może być żywicielem choroby o nazwie chwościk buraka oraz patogenów odpowiedzialnych za zgorzel siewek, a także wektorem wirusa wywołującego mozaikę buraka. Szarłat szorstki rośnie bardzo szybko, konkuruje z burakiem o światło, wodę i składniki pokarmowe, a przy dużym nasileniu może również utrudniać zbiór. Problemem jest także jego zdolność do szybkiego rozwoju odporności na herbicydy, co może ograniczać skuteczność chemicznego zwalczania.

Jak rozpoznawać chwasty w buraku?

Wszelkie zabiegi herbicydowe powinny być poprzedzone staranną lustracją plantacji buraka cukrowego. Zawsze warto dokładnie przyjrzeć się plantacji i sprawdzić, jakie chwasty w burakach występują oraz w jakiej fazie rozwojowej się znajdują. Należy zwrócić uwagę na ich liczebność i rozmieszczenie na polu. W określeniu zachwaszczenia pomocna jest także znajomość historii stanowiska i problemów z zachwaszczeniem w poprzednich sezonach. Niektóre chwasty w burakach są bardzo plenne i ich bank nasion w glebie może zachować żywotność nawet przez 40 lat.

Zawsze trzeba mieć na uwadze, że program herbicydowy, który znakomicie sprawdził się na jednej plantacji, może nie zadziałać na innej. Skład gatunkowy chwastów, ich nasilenie, faza rozwojowa oraz podatność na działanie substancji czynnych mogą się znacząco różnić w zależności od stanowiska. 

Przeczytaj także:

Szczyr roczny – uciążliwy chwast w uprawie buraka

Kiedy chwasty są najbardziej wrażliwe na zwalczanie?

Oprysk na chwasty w burakach cukrowych najlepiej wykonywać, gdy rośliny konkurencyjne są młode i znajdują się we wczesnych fazach rozwojowych. Wtedy ich wrażliwość na substancje czynne zawarte w herbicydach jest największa. Niestety wraz z rozwojem roślin konkurencyjnych zwiększa się ich tolerancja na stres herbicydowy, dlatego opóźnianie zabiegu może obniżyć jego skuteczność.

W starszych roślinach zwiększa się grubość i zmienia skład wosków tworzących kutykulę liści, która stanowi barierę dla wnikania herbicydu (Kieloch i Domaradzki, 2012). Znaczenie ma również wielkość blaszki liściowej oraz jej omszenie. Z tego względu starsze i silniej rozwinięte chwasty mogą słabiej reagować na herbicyd niż młode rośliny. Dodatkowo, skuteczność działania herbicydu zależy m.in. od ilości substancji czynnej pobranej przez chwast oraz jego naturalnej wrażliwości na dany środek. Znaczenie mają przy tym zarówno zastosowana dawka, jak i cechy gatunkowe rośliny, w tym jej zdolność do rozkładania i neutralizowania substancji czynnej.

Przeczytaj także:

Uprawa buraka cukrowego krok po kroku – wymagania, siew i ochrona

Jak zwalczać chwasty dwuliścienne w burakach?

Skuteczna ochrona herbicydowa buraka cukrowego powinna zaczynać się od rozpoznania zachwaszczenia, a nie od wyboru konkretnego preparatu. Dopiero określenie gatunków chwastów, ich liczebności i fazy rozwojowej pozwala dobrać rozwiązanie, które będzie odpowiednie dla danej plantacji.

Chwasty w buraku cukrowym – dobór herbicydu do gatunków chwastów

Na różnych polach występują odmienne zbiorowiska chwastów, dlatego ten sam program ochrony nie zawsze będzie równie skuteczny. Szczególną uwagę należy zwrócić na gatunki trudne do zwalczania, takie jak komosa biała, szarłat szorstki czy samosiewy rzepaku. Dobór herbicydu powinien wynikać z faktycznego składu gatunkowego zachwaszczenia na plantacji oraz zapisów aktualnej etykiety środka.

Znaczenie fazy rozwojowej chwastów w ich zwalczaniu

O powodzeniu zabiegu herbicydowego na plantacji buraka cukrowego w dużej mierze decyduje termin jego wykonania. Młode chwasty są na ogół bardziej wrażliwe na działanie herbicydów niż rośliny starsze i silnie rozwinięte. Dlatego plantację należy regularnie lustrować i reagować, zanim chwasty osiągną zaawansowane fazy rozwojowe.

Zabiegi herbicydowe doglebowe i nalistne

W ochronie buraka cukrowego stosuje się zarówno zabiegi doglebowe, jak i nalistne. Herbicydy doglebowe stosuje się jeszcze przed wschodami buraka. Takie produkty działają na chwasty podczas ich kiełkowania i wschodów. Z kolei środki nalistne są pobierane przez rozwijające się chwasty.

Dawki dzielone w ochronie herbicydowej buraka cukrowego

Zastosowanie dawek dzielonych w ochronie herbicydowej buraka cukrowego pozwala ograniczyć ryzyko uszkodzenia buraka, przy zachowaniu skutecznej ochrony przed chwastami. Termin i sposób stosowania należy zawsze dopasować do aktualnej etykiety danego herbicydu.

Oprysk na chwasty dwuliścienne w burakach – o czym należy pamiętać?

• Wykonaj lustrację plantacji – rozpoznaj chwasty i określ ich nasilenie oraz fazę rozwojową.
• Sprawdź fazę rozwojową buraka – uwzględnij jego aktualny rozwój i tolerancję na planowany zabieg.
• Oceń warunki pogodowe – temperatura, wilgotność oraz prognozowane opady mają znaczenie dla skuteczności oraz bezpieczeństwa zabiegu.
• Sprawdź aktualną etykietę środka, który planujesz zastosować – stosuj preparat zgodnie z zakresem rejestracji, dawką i terminem określonym przez producenta.
• Przygotuj i skalibruj opryskiwacz – prawidłowa dawka cieczy, wielkość kropli i równomierne pokrycie plantacji są podstawą skutecznego zabiegu.
• Oceń efekt zabiegu – po określonym czasie sprawdź efekt chwastobójczy oraz sprawdź kondycję buraka.

Chwasty w buraku cukrowym – co sprzyja ponownemu zachwaszczeniu plantacji?

Problemu zachwaszczenia plantacji buraka nie rozwiązuje się wraz z wykonaniem pierwszego zabiegu herbicydowego. W glebie znajduje się bowiem bank nasion chwastów, z których niektóre zachowują żywotność przez dekady. Ciepło, odpowiednia wilgotność oraz przemieszczanie nasion w profilu glebowym mogą powodować kolejne fale wschodów roślin konkurencyjnych. Z tego powodu każda plantacja wymaga dalszej obserwacji, również po wykonaniu zabiegu. Znaczenie ma także zróżnicowana dynamika wschodów poszczególnych gatunków. Chwasty ciepłolubne, które pojawią się później, mogą zasiedlić plantację już po ograniczeniu pierwszej fali zachwaszczenia.

Dlatego ochrona buraka powinna uwzględniać nie tylko chwasty obecne w chwili wykonywania zabiegu, ale także ryzyko pojawienia się kolejnych wschodów. W programach herbicydowych warto uwzględnić rozwiązania, które łączą działanie nalistne i doglebowe, takie jak Venzar® 500 SC, a także pakiet handlowy Venzar® Pro.

Venzar® 500 SC w ochronie buraka cukrowego przed chwastami

Venzar® 500 SC jest selektywnym herbicydem, który zawiera substancję czynną lenacyl, która hamuje fotosyntezę chwastów. W ochronie buraka Venzar® 500 SC stanowi ważny element programu zwalczania chwastów dwuliściennych. Może być stosowany doglebowo lub nalistnie. Działanie doglebowe środka ogranicza wschody kolejnych chwastów, co pozwala skuteczniej chronić plantację przed wtórnym zachwaszczeniem. Tym samym środek może być wykorzystany w strategii, której celem jest nie tylko zwalczanie chwastów obecnych na plantacji w czasie zabiegu, ale również ograniczenie ich ponownego pojawiania się.

Przeczytaj także:

Żółtlica drobnokwiatowa zwalczanie w uprawie buraka

Bibliografia:

1. Anyszka Z. (red.) (2023). Metodyka Integrowanej Produkcji Buraka Ćwikłowego. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Warszawa.
2. Kieloch R., Domaradzki K. (2012). Reakcja chwastów na stres herbicydowy w zależności od ich fazy rozwojowej. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Rolnictwo, 585, 21-28.
3. Piszczek J., Górski D., Miniziak W., Ulatowska A. (2019). Burak–chwasty, choroby, szkodniki, niedobory: identyfikacja agrofagów oraz niedoborów pokarmowych. Agro Wydawnictwo Sp. z o. o., Suchy Las.
4. Piszczek J. (red.), Mrówczyński M. (red.) (2012). Metodyka integrowanej ochrony buraka cukrowego i pastewnego dla doradców. Instytut Ochrony Roślin Państwowy Instytut Badawczy, Poznań.
5. Piszczek J. (red.), Strażyński P. (red.), Mrówczyński M. (red.) (2023). Metodyka Integrowanej Produkcji Buraka. Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa, 2023.

Autor wpisu

FMC to globalna firma z ponad 140-letnią historią tworzenia innowacyjnych rozwiązań dla rolnictwa. Nasze początki sięgają 1883 roku w Kalifornii, kiedy wynalazca John Bean opracował pierwszy opryskiwacz tłokowy. Od tamtej pory nieustannie rozwijamy technologie, które wspierają nowoczesne rolnictwo.

Dowiedz się więcej o autorze