Szkodniki jabłoni – objawy, zdjęcia i zwalczanie najgroźniejszych agrofagów

Owoce

Szkodniki jabłoni stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń w produkcji sadowniczej. Ich żerowanie obejmuje pąki, liście, pędy oraz owoce, co prowadzi do osłabienia drzew, obniżenia plonowania i pogorszenia jakości owoców. W zależności od gatunku pojawiają się one w różnych terminach sezonu wegetacyjnego. Niektóre szkodniki wywołują charakterystyczne objawy, które ułatwiają ich identyfikację w sadzie. Sprawdź jakie szkodniki możesz spotkać w swoim sadzie.

Szkodniki jabłoni – dlaczego są zagrożeniem dla sadu?

Szkodniki jabłoni niewątpliwie są bardzo poważnym zagrożeniem dla sadów, ponieważ uszkadzają młode pędy, korę, zawiązki owoców oraz same owoce. Ich żerowanie prowadzi do osłabienia drzew, zahamowania wzrostu i obniżenia zdrowotności roślin. Dodatkowo straty dotyczą zarówno wysokości plonu, jak i jego jakości. Jabłka mogą być zdeformowane, robaczywe lub gorzej się przechowywać. Straty mogą sięgać od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu procent plonu.

Wskutek niewłaściwego zabezpieczenia sadu przed szkodnikami owoce mogą zostać zdyskwalifikowane jako plon handlowy. Podstawą skutecznej ochrony sadu jest regularny monitoring oraz obserwacja objawów występowania szkodników na liściach, pędach, owocach i korze. Szybka reakcja na zagrożenie pozwala ograniczyć ryzyko istotnych strat.

Gąsienice na jabłoni – które szkodniki mogą je powodować?

Pod hasłem gąsienice na jabłoni kryje się wiele gatunków szkodników, które powodują dotkliwe straty finansowe. Gąsienice mogą żerować m.in. na i w liściach, pędach, owocach oraz pod korą. Gąsienice różnych gatunków różnią się wyglądem i nie wszystkie powodują identyczne uszkodzenia – patrz: tab. 1. Jedne zwijają liście i tworzą charakterystyczne oprzędy, inne tworzą miny w liściach albo powodują robaczywienie owoców. Możliwie wczesne rozpoznanie agrofaga ma duże znaczenie, umożliwia szybsze zastosowanie skutecznej metody ochrony jabłoni oraz minimalizowanie strat.

Wybrane szkodniki jabłoni – gąsienice

Tabela nr 1. Wybrane szkodniki jabłoni – gąsienice (Meszka i in., 2015; Sobiczewski i Cieślińska, 2023; gov.pl)

Najgroźniejsze szkodniki jabłoni – przegląd

Owocówka jabłkóweczka – szkodniki jabłoni 

Owocówka jabłkóweczka Laspeyresia pomonella to niewielkich rozmiarów nocny motyl. Szkodnik jabłoni w polskim klimacie wytwarza dwa pokolenia w ciągu roku. Przepoczwarzenie gąsienic rozpoczyna się w kwietniu, a okres lotu motyli może trwać nawet do trzech miesięcy. Po wylęgu gąsienice owocówki jabłkóweczki wnikają do wnętrza owoców, gdzie prowadzą żer. Miejsca ich wgryzienia są otoczone drobnymi trocinami, natomiast korytarze wewnątrz jabłek wypełniają gruzełkowate odchody. Zaatakowane przez szkodnika owoce przedwcześnie opadają z drzew. Straty powodowane przez owocówkę jabłkóweczkę mogą sięgać kilkunastu procent plonu.

Przeczytaj także:

Owocówka jabłkóweczka – objawy, kiedy pryskać i skuteczne zwalczanie

Szkodniki jabłoni – zwójki liściowe

Zwójki liściowe to grupa motyli będących szkodnikami upraw sadowniczych, w tym jabłoni. Zwójki w sadach zimują w zakamarkach kory w postaci oprzędzionych gąsienic. Wiosną, najwcześniej stwierdza się żerowanie gąsienic wydłubki oczateczki oraz zwójki siatkóweczki. Następnie zwójki różóweczki i bukóweczki. Gąsienice zwójek na jabłoni uszkadzają liście i owoce przez cały sezon wegetacyjny. Straty w plonach jabłek spowodowane żerowaniem zwójek mogą sięgać kilkunastu procent.

Przeczytaj także:

Zwójki w sadach – jak rozpoznać i zwalczać szkodniki?

Namiotnik jabłoniowy

Namiotnik jabłoniowy Hyponomeuta malinellus jest niewielkim motylem z rodziny namiotnikowatych. Gąsienice zimują pod tarczkami jajowymi, które znajdują się na pędach, z których się wylęgły. Wiosną, gdy temperatura przekracza 10-15°C, gąsienice namiotnika jabłoniowego rozpoczynają żerowanie. Początkowo uszkadzają pąki, a następnie wgryzają się do liści. Po około 2-3 tygodniach gąsienice oplatają liście i młode gałązki gęstą przędzą, tworząc charakterystyczne oprzędy, nazywane także „namiotami”. Gąsienice na jabłoni żerują grupowo przez około półtora miesiąca. Zjadają tkankę liściową, pozostawiając jedynie nerwy lub całkowicie ogałacając pędy z liści. Silne uszkodzenia prowadzą do znacznego zmniejszenia powierzchni asymilacyjnej drzew, co skutkuje ich osłabieniem, zahamowaniem wzrostu oraz spadkiem plenności.

Mszyce na jabłoni

W sadach jabłoniowych do najgroźniejszych gatunków mszyc należą mszyca jabłoniowo-babkowa, mszyca jabłoniowa oraz bawełnica korówka.

Mszyca jabłoniowo-babkowa oraz mszyca jabłoniowa tworzą liczne kolonie na młodych liściach i pędach. W wyniku ich żerowania liście skręcają się i deformują, często zmieniając zabarwienie. Uszkodzenia prowadzą do osłabienia młodych przyrostów oraz ograniczenia prawidłowego rozwoju drzew. W przypadku silnego występowania szkodników może dochodzić również do deformacji zawiązków owoców.

Bawełnica korówka żeruje głównie na pędach, konarach oraz w miejscach uszkodzeń kory. W miejscach jej żerowania tworzą się charakterystyczne guzy i zgrubienia. Szkodnik ten wytwarza również charakterystyczne białe, watowate wydzieliny woskowe. Silnie zasiedlone drzewa gorzej się rozwijają, są osłabione, bardziej podatne na wnikanie patogenów oraz na przemarzanie. Na pędach mogą nie rozwijać się pąki.

Przeczytaj także:

Mszyce w sadach jabłoniowych – kiedy zwalczać?

Miodówka jabłoniowa

Miodówka jabłoniowa Cacopsylla mali jest niewielkim pluskwiakiem, który w sadach pojawia się już wczesną wiosną. Szkody w uprawach jabłoni powodują zarówno larwy, jak i postacie dorosłe miodówki jabłoniowej.

Larwy miodówki uszkadzają pąki, kwiaty oraz młode liście poprzez wyssysanie z nich soków roślinnych. Prowadzi to do zahamowania wzrostu, deformacji oraz zamierania porażonych części roślin. Dorosłe owady również żerują na liściach, wysysając soki roślinne i osłabiając drzewa. Dodatkowo miodówki wydzielają lepką spadź, która stanowi pożywkę dla grzybów sadzakowych. Grzyby te rozwijając się na liściach utrudniają przebieg fotosyntezy. W przypadku masowego występowania w sadzie miodówka jabłoniowa powoduje osłabienie wzrostu i rozwoju liści, pogorszenie kondycji drzew, a także obniżenie plonowania i jakości owoców.

Przeczytaj także:

Miodówka jabłoniowa – rozpoznawanie i zwalczanie

Tarcznik niszczyciel

Tarcznik niszczyciel Quadraspidiotus perniciosus  jest ważnym szkodnikiem upraw sadowniczych, w tym jabłoni (Alford, 2017). Szkody w sadach powodują zarówno samice, jak i larwy szkodnika. Podczas żerowania wysysają soki z roślin, jednocześnie wprowadzając do ich tkanek ślinę zawierającą toksyczne substancje. Szkodnik stanowi szczególne zagrożenie dla młodych drzew, które mogą zamierać już po 2-3 latach silnego porażenia. Na zdrewniałych częściach roślin w miejscach żerowania tarczników często obserwuje się pękanie kory. Uszkodzeniom tym mogą również towarzyszyć wycieki soków lub żywicy. Charakterystycznym objawem obecności tarcznika niszczyciela w sadzie są również drobne tarczki widoczne na powierzchni pędów i gałęzi. Straty w plonach spowodowane żerowaniem tarcznika niszczyciela mogą wynosić nawet 50 proc. plonu.

Przeczytaj także:

Tarcznik niszczyciel – objawy, zwalczanie i oprysk w sadzie

Szkodniki jabłoni – zdjęcia i objawy, na które warto zwrócić uwagę

Gatunek: Namiotnik jabłoniowy

Objawy występowania namiotnika jabłoniowego 

• Charakterystyczne oprzędy, tzw. „namioty”, które oplatają liście i młode pędy
• Grupowe żerowanie gąsienic wewnątrz oprzędów
• Silne uszkodzenia blaszki liściowej – zjadanie miękiszu liści
• Pozostawianie jedynie nerwów liści lub całkowite ogołacanie pędów

Gatunek: Owocówka jabłkóweczka

Objawy żerowania owocówki jabłkóweczki 

• Widoczne wgryzy na powierzchni jabłek
• Obecność trocin i brunatnych odchodów wokół miejsca wgryzienia
• Wewnątrz owocu drążone korytarze wypełnione odchodami,

Gatunek: Zwójki liściowe

Objawy żerowania zwójek liściowych

• Zwijanie i skręcanie liści w charakterystyczne „rulony”
• Żerowanie gąsienic wewnątrz zwiniętych liści
• Gołożery

Przeczytaj także:

Zwójka siatkóweczka – problem nie tylko w sadach czereśni

Gatunek: Mszyce

Objawy żerowania mszyc w sadzie jabłoniowym

• Deformacja i skręcanie liści
• Przebarwienia liści
• Obecność lepkiej spadzi na liściach

Gatunek: Tarcznik niszczyciel

Objawy żerowania tarcznika niszczyciela w sadzie jabłoniowym 

• Drobne tarczki widoczne na pędach, gałęziach i owocach
• Spękania kory na zdrewniałych częściach roślin
• Wycieki soków roślinnych

Monitoring szkodników jabłoni – kiedy rozpocząć lustrację?

Monitoring szkodników jabłoni powinien być prowadzony od samego początku sezonu wegetacyjnego. Zaraz po ruszeniu wegetacji drzew. Lustracje powinny obejmować pąki, liście, młode przyrosty, a później także zawiązki i owoce.

W przypadku owocówki jabłkóweczki i zwójek stosuje się pułapki feromonowe, które pomagają określić termin nalotu i zabiegów. Przy namiotniku jabłoniowym ważna jest obserwacja oprzędów oraz skupisk gąsienic na liściach i pędach. W przypadku mszyc kluczowa jest kontrola młodych przyrostów oraz spodniej strony liści, gdzie szybko tworzą się kolonie.

Zabiegi ochrony roślin powinny wynikać wyłącznie z rzeczywistej presji szkodnika potwierdzonej rzetelnym monitoringiem.

Przeczytaj także:

Monitoring szkodników w owocach

Zwalczanie szkodników jabłoni – o czym trzeba pamiętać?

Podstawą ochrony jabłoni jest regularny monitoring sadu, który pozwala ocenić rzeczywistą presję szkodników. Ważny jest właściwy termin zabiegu. Należy go dostosować do warunków pogodowych i sytuacji w sadzie. Istotna jest także faza rozwojowa szkodnika. Największą skuteczność osiąga się w momentach jego największej wrażliwości. Zabiegi muszą być zgodne z aktualną rejestracją środków ochrony roślin. Trzeba przestrzegać etykiety, dawek oraz okresów karencji.

W ochronie jabłoni stosuje się m.in. Coragen® 200 SC. Zawiera chlorantraniliprol. Działa na różne stadia rozwojowe owocówki jabłkóweczki. Wyróżnia się również krótkim okresem karencji. W sadach wykorzystuje się także insektycyd Exirel® 100 SE z cyjanotraniliprolem w nowoczesnej formule CYAZYPYR®. Środek ten stosuje się m.in. przeciw owocówce jabłkóweczce, zwójkom liściowym i tarcznikowi niszczycielowi. Natomiast w zwalczaniu kwieciaka jabłkowca stosuje się Nuyard z deltametryną.

Bibliografia

1. Alford D. (2017). Pest of fruit crops, a colour handbook, 107-108.
2. Meszka B. (red.) (2015). Poradnik sygnalizatora ochrony jabłoni. Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice.
3. Sobiczewski P. (red.), Cieślińska M. (red.) (2023). Metodyka Integrowanej Produkcji Jabłek. Instytut Ogrodnictwa, Warszawa.
4. www.gov.pl. dostęp 26.05.2026

Przeczytaj także:

Uprawa jabłoni krok po kroku. Jak założyć i prowadzić sad jabłoniowy?

Autor wpisu

FMC to globalna firma z ponad 140-letnią historią tworzenia innowacyjnych rozwiązań dla rolnictwa. Nasze początki sięgają 1883 roku w Kalifornii, kiedy wynalazca John Bean opracował pierwszy opryskiwacz tłokowy. Od tamtej pory nieustannie rozwijamy technologie, które wspierają nowoczesne rolnictwo.

Dowiedz się więcej o autorze