Piędzik przedzimek – jak go rozpoznać?
Piędzik przedzimek (Operophthera brumata) to mało wybredny motyl żerujący na ponad 100 gatunkach drzew i krzewów. Mogą być utrapieniem w sadzie, gdyż ich jadłospis w dużej mierze obejmuje gatunki owocowe. Jak ochronić uprawy przed nim?
Piędzik przedzimek może być problemem w sadach, zwłaszcza tych zlokalizowanych w pobliżu zadrzewień oraz lasów. U owadów występuje duży dymorfizm płciowy. Samice w szczególności są łatwe do rozpoznania. Owady zwalcza się na kilka różnych sposobów w zależności od fazy rozwoju.
Charakterystyka piędzika przedzimka
Dorosły samiec piędzika jest szarobrązowy o rozpiętości skrzydeł wynoszącej 25-30mm. Druga para skrzydeł jest jaśniejsza. Motyl nie wyróżnia się, jest słabo widoczny. Samica bardziej zwraca na siebie uwagę, gdyż ma mocno zredukowane skrzydła (w postaci wystających kikutów) i gruby jasnobrązowy odwłok. Nie ma zdolności lotu. Jest dwukrotnie mniejsza od samca. Formy dorosłe (imago) spotyka się jesienią, nawet w grudniu. Gąsienice są jasnozielone z ciemniejszą linią grzbietową i trzema białymi paskami wzdłuż ciała. Trzy pary odnóży znajdują się w górnej części tułowia, dwie na końcu odwłoka. Dlatego larwy poruszają się wyginając w kształt litery U. Osiągają 25-50mm długości. Jaja początkowo są żółte, z czasem przebarwiają się na pomarańczowo. Poczwarka jest brązowa.
Piędzik przedzimek i jego nietypowy cykl życia
Samice jesienią pełzną ku koronom drzew gdzie składają jaja (do 350 sztuk). Są aktywne nawet w czasie mrozów (do -9°C). Jaja zimują w szczelinach kory, blisko pąków. Pod koniec marca i na początku kwietnia wylęgają się larwy. Tworzą przędze i mogą przemieszczać się z rośliny na roślinę. Na przełomie maja i czerwca schodzą do ziemi, gdzie przepoczwarzają się. W ciągu roku rozwija się jedno pokolenie owadów. Silne gradacje najczęściej obserwuje się przez 3-4 lata od pojawienia się szkodnika w uprawach. Potem zazwyczaj następują przerwy, kilku- lub nawet kilkunastoletnie.
Objawy i szkodliwość gąsienic piędzika
Obecność owadów można rozpoznać po charakterystycznych przędzach pojawiających się wczesną wiosną. Gąsienice żerują na rozwijających się pąkach. Blaszki liściowe są zdeformowane, zagięte w kształt podkowy. Widać na nich wygryzione nieregularne otwory. Przy dużej gradacji może dochodzić nawet do gołożeru. Ponadto larwy atakują pąki kwiatowe i zawiązki owoców. W rezultacie drzewa są osłabione, wzrost i rozwój zahamowany. Jednocześnie obecność piędzika osłabia plonowanie.
Zwalczanie szkodnika
Progiem zagrożenia jest odnalezienie 6-10 gąsienic w 200 rozetach liściowych. Rozety zbiera się po 10 z dwudziestu drzew lub krzewów rosnących w różnych miejscach w sadzie. Pracę wykonuje się w fazie zielonego pąku i początku różowego oraz białego pąka. Do zwalczania chemicznego głównie wykorzystuje się związki z grupy pyretroidów (np.: lambda-cyhalotryna, deltametryna, alfa-cypermetryna). Środki należy stosować uważnie zgodnie z dobrą praktyką rolniczą. Okres zabiegów jest niebezpieczny dla pożytecznych organizmów, zwłaszcza zapylaczy. Na przełomie września i października warto rozwiesić na pniach pułapki lub opaski lepowe na samice (takie jak przy zwalczaniu owocówek). Aby pozbyć się zimujących jaj drzewa w lutym lub na początku marca powinno się dokładnie spryskać preparatem na bazie oleju parafinowego. Młode gąsienice zwalcza się biologicznie wykorzystując środki ze szczepem bakterii Bacillus thuringiensis subspecies kurstaki.
