Szczyr roczny w buraku cukrowym – rozpoznawanie i zwalczanie

Inne

Szczyr roczny, łac. Mercurialis annua jest chwastem dwuliściennym, który może pojawiać się m.in. w uprawie buraka cukrowego oraz pastewnego. Najczęściej występuje na glebach żyznych, zwłaszcza tych zasobnych w azot. Wówczas silnie konkuruje z roślinami uprawnymi, szczególnie w początkowych fazach ich rozwoju. Jak rozpoznać szczyr roczny i skutecznie go zwalczać?

Jak rozpoznać szczyr roczny?

Szczyr roczny jest jednorocznym chwastem dwuliściennym z rodziny wilczomleczowatych. Osiąga kilkadziesiąt centymetrów wysokości, w zależności od warunków siedliskowych. Wytwarza krótki korzeń palowy. Jego łodyga jest rozgałęziona, czterokanciasta. Liścienie są łopatowatego kształtu. Liście wyraźnie unerwione, jajowatego i lancetowatego kształtu, brzegiem nieregularnie piłkowane, na długich ogonkach. Szczyr roczny jest rośliną dwupienną, co oznacza, że kwiaty męskie i żeńskie występują na oddzielnych osobnikach. Kwitnie najczęściej od czerwca do września, a jego kwiaty są niepozorne.

Dlaczego szczyr roczny jest problemem w buraku?

Szczyr roczny nie zalicza się do chwastów tak powszechnych w uprawie buraka jak chociażby komosa biała, jednakże w przypadku pojawienia się na plantacji jest uciążliwy. Często stanowi poważny problem i ma realny wpływ na obniżenie plonowania. Większe zagrożenie tym gatunkiem chwastu zachodzi na glebach żyznych, zasobnych w azot – są to idealne warunki dla niego.

Szczyr roczny w buraku – w jaki sposób i dlaczego szkodzi?

• Szczyr roczny zachwaszcza pole, gdy buraki wciąż znajdują się w początkowych fazach rozwoju i są bardzo wrażliwe na presję ze strony gatunków niepożądanych. Najbardziej narażone na konkurencję ze strony chwastów są młode buraki, w okresie od fazy siewki do wytworzenia 6-8 liści właściwych. Szczyr ma znacznie szybsze tempo wzrostu, co prowadzi do zagłuszenia roślin uprawnych.
• Chwast silnie konkuruje o zasoby, tj. wodę, składniki pokarmowe i światło. Pobiera bardzo dużo składników mineralnych w początkowym etapie rozwoju. Wykazuje brak wrażliwości na pH podłoża, ma duże zdolności aklimatyzacji.
• Wczesnowiosenne odchwaszczanie buraka cukrowego, tj. pierwszy zabieg, często omija szczyr, który kiełkuje nieco późnej. Tradycyjne zabiegi ochronne nalistne są nieskuteczne.
• Może wykształcić odporność na substancje czynne. Zbyt późne odchwaszczanie buraka cukrowego powoduje, że wiele chwastów, w tym szczyr roczny, wykazują większą tolerancję na substancje aktywnie czynne zawarte w środkach ochrony roślin. Krótkie okno na zabiegi herbicydowe zwiększa trudność w ochronie buraka cukrowego i pastewnego.
• Charakteryzuje się długą żywotnością. Żywotność nasion szczyru rocznego w glebie wynosi średnio 6-7 lat. Roślina łatwo rozprzestrzenia się przez samoistny wyrzut nasion, oprócz tego nasiona są m.in. przenoszone przez mrówki (W. Bond; G. Davies, 2007).

Kiedy i jak zwalczać szczyr roczny?

Szczyr roczny nie zalicza się do chwastów, które każdego roku stwarzają ekonomiczny problem w uprawie buraka cukrowego. Dlatego – o ile nie występował masowo w poprzednim roku – zwalcza się go interwencyjnie. Ważne jest więc prawidłowe rozpoznanie gatunku, gdy znajduje się we wczesnych fazach rozwoju. Chemiczne zwalczanie młodych chwastów jest znacznie skuteczniejsze w porównaniu z chwastami dojrzałymi i podobnie jest w przypadku szczyru rocznego.

Aktualnie na polskim rynku brakuje herbicydów zarejestrowanych do ochrony przed szczyrem rocznym w uprawie buraka cukrowego (MRiRW, 2026). Pozostaje wykonywanie zabiegów agrotechnicznych i profilaktyka. Istotna jest tu regularna lustracja pola i ocena stanu zachwaszczenia. To pozwala wychwycić kolejne wschody chwastów, także innych gatunków, i odpowiednio wcześnie zareagować.

Przeczytaj także:

Chwasty w buraku cukrowym – najczęstsze gatunki i ich zwalczanie

Bibliografia

1. W. Bond; G. Davies, The biology and non-chemical control of Annual Mercury HDRA, Ryton Organic Gardens, Coventry 2007.
2. L. Magyar; D. Lukács, Journal of Plant Diseases and Protection (Zeitschrift für Pflanzenkrankheiten und Pflanzenschutz), Special Issue 18, str. 197–203 (2002).
3. M. Jursík; J. Holec; J. Soukup; V. Venclová, Competive relationships between sugar beet and weeds in dependence on time of weed control. PLANT SOIL ENVIRON., 54, 2008 (3): 108–116.
4. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Wyszukiwarka środków ochrony roślin – zastosowanie, https://www.gov.pl/web/rolnictwo/wyszukiwarka-srodkow-ochrony-roslin—zastosowanie [dostęp: 22.10.2026]

Przeczytaj także:

Uprawa buraka cukrowego krok po kroku – wymagania, siew i ochrona

Autor wpisu

FMC to globalna firma z ponad 140-letnią historią tworzenia innowacyjnych rozwiązań dla rolnictwa. Nasze początki sięgają 1883 roku w Kalifornii, kiedy wynalazca John Bean opracował pierwszy opryskiwacz tłokowy. Od tamtej pory nieustannie rozwijamy technologie, które wspierają nowoczesne rolnictwo.

Dowiedz się więcej o autorze