Desykacja naci ziemniaczanej – kiedy i czym wykonać zabieg?

Uprawy polowe

Desykacja naci ziemniaczanej jest najważniejszym zabiegiem wykonywanym przed zbiorem. Nie tylko przygotowuje plantację do zbioru, ale również pozwala zniszczyć utrudniające zbiór chwasty oraz zabezpieczyć bulwy przed zarazą ziemniaka. Termin oraz sposób wykonania zabiegu powinny być dopasowane do stanu plantacji, przeznaczenia plonu, odmiany i warunków pogodowych.

Desykacja ziemniaka – najważniejsze informacje

Na czym polega desykacja naci ziemniaczanej?

Desykacja naci ziemniaczanej polega na zniszczeniu nadziemnych części roślin, co ułatwia zbiór oraz sprzyja dojrzewaniu i lepszemu przygotowaniu bulw do przechowywania. Termin wykonania zabiegu należy ustalić na podstawie dojrzałości bulw, odmiany, przeznaczenia plonu oraz przebiegu warunków pogodowych.

Niszczenie naci ziemniaka można przeprowadzić na kilka sposobów, praktykowane są metody mechaniczna, chemiczna lub łączona. W przypadku metody chemicznej, a więc stosowania specjalnych środków ochrony roślin należy zawsze bezwzględnie przestrzegać zapisów aktualnej etykiety preparatu. Warto również pamiętać, że pozostawienie bulw w glebie przez ponad trzy tygodnie od wykonania desykacji może prowadzić do odrastania naci oraz zwiększać ryzyko wystąpienia groźnej choroby grzybowej rizoktoniozy.

Najważniejsze informacje o desykacji naci ziemniaczanej w skrócie

Po co wykonuje się desykację ziemniaka?

Przygotowanie plantacji do zbioru

Desykacja naci ziemniaczanej jest jednym z podstawowych elementów przygotowania plantacji do zbioru, ponieważ pozwala ograniczyć niepożądaną roślinność, która ten zbiór utrudnia. Jednocześnie zabieg desykacji ma korzystny wpływ na wiele innych aspektów uprawy, m.in. wyrównuje dojrzałość bulw, przyspiesza ich oddzielanie od stolonów i zmniejsza ryzyko uszkodzeń mechanicznych wyrządzonych przez maszyny zbierające. Poza tym równomierne zakończenie wegetacji ziemniaka ułatwia wyznaczenie optymalnego terminu zbioru i pozwala uzyskać bardziej wyrównany plon pod względem dojrzałości. Innym problemem, który może wystąpić na plantacji ziemniaka może być zarówno nadmiernie rozwinięta nać, jak i jej nierównomierne zamieranie. Taka sytuacja utrudnia organizację zbioru, zwiększa zróżnicowanie dojrzałości bulw i może negatywnie wpływać na ich jakość przechowalniczą. Desykacja naci ziemniaczanej pozwala ten problem rozwiązać.

Dojrzewanie skórki i ograniczenie uszkodzeń bulw

Desykacja naci ziemniaczanej przerywa wegetację roślin i sprzyja zakończeniu dojrzewania bulw. Odpowiednio wykształcona, skorkowaciała skórka zwiększa odporność bulw na otarcia i uszkodzenia mechaniczne nie tylko podczas zbioru, ale także transportu, sortowania i – co niezwykle istotne – przechowywania. Termin zabiegu desykacji należy dostosować do planowanej wielkości bulw oraz wymaganej jakości handlowej plonu. Dodatkowo, desykacja ziemniaka niszczy chwasty, przez co przyczynia się do obeschnięcia i nagrzania gleby, co poprawia także elastyczność bulw (Wójtowicz i in., 2024).

Należy jednak pamiętać, że desykacja nie eliminuje całkowicie ryzyka uszkodzeń bulw ziemniaka, jednak znacząco je ogranicza. Na skalę uszkodzeń bulw wpływają również m.in. ilość pozostawionej naci i chwastów, warunki glebowe podczas zbioru oraz podatność danej odmiany na urazy.

Desykacja a zdrowotność bulw

Desykacja ziemniaka jest także ostatnim zabiegiem ochronnym na plantacji tej rośliny. Ogranicza przemieszczanie się patogenów chorobotwórczych z liści i łodyg do bulw oraz wpływa na poprawę ich zdrowotności (Urbanowicz, 2022). Desykacja zmniejsza ryzyko występowania takich groźnych chorób jak zaraza ziemniaka czy rizoktonioza (Osowski i Gawińska-Urbanowicz, 2018; Urbanowicz, 2022). Dzięki temu bulwy są lepiej przygotowane nie tylko do zbioru, ale i przechowywania. Ma to o tyle duże znaczenie, że ziemniaki często przechowuje się nawet przez 10 miesięcy, a rozwój chorób w przechowalni może prowadzić do strat sięgających od kilku do nawet kilkunastu procent plonu (Czerko, 2014; Osowski, 2016; Trawczyński i Wierzbicka, 2018).

Kiedy wykonać desykację ziemniaka?

Faza rozwojowa plantacji i wielkość bulw

Termin desykacji naci ziemniaka należy dostosować do stopnia dojrzałości plantacji i wielkości bulw. Na to kiedy wykonać zabieg wpływają również inne kwestie, takie jak przebieg warunków pogodowych, grupa wczesności odmiany oraz przeznaczenie ziemniaków. Bulwy powinny osiągnąć zakładaną wielkość i jakość handlową oraz odpowiedni stopień dojrzałości skórki.

W przypadku ziemniaków jadalnych i przeznaczonych do przetwórstwa desykację naci wykonuje się zazwyczaj na początku fizjologicznego starzenia się roślin, zgodnie z długością okresu wegetacji odmiany. Przy fazie BBCH 90 od zabiegu do zbioru powinno upłynąć około 15-20 dni. Jeśli rośliny osiągnęły już BBCH 91, czyli pojawiają się pierwsze oznaki żółknięcia, okres ten skraca się do około 10-15 dni. Natomiast przy BBCH 95, gdy około połowa liści jest brązowa, już tylko do około 5-7 dni (Urbanowicz, 2021).

Jak ocenić dojrzałość skórki ziemniaka przed desykacją?

Dojrzałość skórki ziemniaka ma bezpośredni wpływ na odporność bulw na uszkodzenia podczas zbioru. Skórka dojrzałej bulwy jest mocno związana z miąższem i nie powinna łatwo się ścierać ani odchodzić pod wpływem lekkiego potarcia. Niedojrzałe bulwy mają słabiej wykształconą skórkę, dlatego łatwiej ulegają uszkodzeniom mechanicznym podczas zbioru (Marks, 2009).

Z czasem na powierzchni bulwy tworzy się warstwa korkowa, której prawidłowe wykształcenie zwiększa odporność mechaniczną i jednocześnie poprawia zdolność przechowalniczą bulw. Z tego względu samo żółknięcie czy zamieranie naci nie powinno być jedynym wyznacznikiem terminu desykacji.

Przed podjęciem decyzji o terminie kiedy należy przeprowadzić niszczenie naci ziemniaka, powinno się wykonać prosty test polowy. Mianowicie trzeba wykopać bulwy w kilku reprezentatywnych miejscach plantacji i ocenić ich wielkość oraz związanie skórki z miąższem. Ocena polowa powinna być zestawiona z fazą rozwojową roślin, stanem naci i planowanym terminem zbioru, co pozwala podjąć właściwą decyzję o terminie zabiegu.

Ile dni przed zbiorem wykonać desykację naci ziemniaczanej?

Na plantacjach ziemniaka jadalnego i przeznaczonego do przetwórstwa ogólne zalecenia wskazują, że wykonanie desykacji powinno odbyć się 2-3 tygodnie przed planowanym terminem zbioru. Dokładny i – co najważniejsze – optymalny termin zabiegu zależy jednak od wielu czynników, m.in. fazy rozwojowej roślin, dojrzałości bulw, przebiegu pogody, grupy wczesności odmiany oraz przeznaczenia plonu. Informację o zalecanym odstępie między zastosowaniem środka a zbiorem należy każdorazowo sprawdzić w aktualnej etykiecie preparatu.

Sam zbiór bulw powinien być przeprowadzony w temperaturze powyżej 10°C oraz wilgotności nieprzekraczającej 15 proc. W przypadku przeprowadzania go w warunkach niższej temperatury i wyższej wilgotności bulwy stają się podatniejsze na uszkodzenia mechaniczne, a kombajny gorzej odsiewają glebę.

Pogoda a termin niszczenia naci

Warunki pogodowe mają duże znaczenie dla skuteczności niszczenia naci ziemniaczanej. Zabieg najlepiej wykonać na suchą roślinę, gdy nać jest w pełnym turgorze. Ma to znaczenie dla jej dokładnego pokrycia cieczą roboczą. Przy ustalaniu terminu trzeba uwzględnić również temperaturę, uwilgotnienie plantacji oraz prognozowane opady. Zabiegi chemiczne zaleca się wykonywać na początku dnia, co pozwala przyspieszyć działanie środków. Ciepła i słoneczna pogoda przyspiesza działanie środka.

Metody niszczenia naci ziemniaczanej

Metodę niszczenia naci ziemniaczanej należy dopasować do jej wybujałości na plantacji, poziomu zachwaszczenia oraz powierzchni uprawy (patrz: tabela 1). Znaczenie ma również dostępny sprzęt, planowany termin zbioru oraz aktualnie dopuszczone rozwiązania. Dobór technologii powinien zapewnić skuteczne i możliwie równomierne zniszczenie naci, bez niepotrzebnego zwiększania ryzyka uszkodzeń bulw.

Mechaniczne niszczenie naci

Mechaniczne niszczenie naci polega rozbiciu i rozdrobnieniu części naziemnych roślin. Ta metoda desykacji jest najczęściej stosowana na małych plantacjach oraz w uprawach ekologicznych. Skuteczność tak przeprowadzonego zabiegu bywa najbardziej zawodna i zależy m.in. od wyprofilowania redlin. W przypadku złego wyprofilowania redlin może dochodzić do uszkodzeń bulw przez bijaki lub ich odsłonięcia i zazielenienia. Nać rozbijana jest niezbyt dokładnie, co może powodować powstawanie odrostów i zwiększać prawdopodobieństwo porażenia bulw wirusami i grzybami.

Chemiczna desykacja ziemniaka

Chemiczne środki do desykacji ziemniaka działają kontaktowo i w ten sposób zwiększają wrażliwość roślin na światło, co prowadzi do zamierania naci. Skuteczność zabiegu zależy przede wszystkim od dokładnego pokrycia łętów cieczą roboczą oraz warunków podczas aplikacji. Preparat do desykacji naci ziemniaczanej należy zawsze stosować na rośliny w pełnym turgorze. Nigdy nie na mokrą ani zwiędniętą nać. Podczas aplikacji desykantu gleba nie powinna być spękana, a bulwy odsłonięte, ponieważ kontakt z produktem może prowadzić do ich deformacji lub powstania wad miąższu. Czym desykować ziemniaki? Wyłącznie środkami aktualnie zarejestrowanymi do tego celu. Dawka, liczba zabiegów, terminy i warunki aplikacji muszą być zgodne z etykietą wybranego preparatu.

Metoda mechaniczno-chemiczna niszczenia naci

Metoda mechaniczno-chemiczna łączy mechaniczne rozdrobnienie naci z późniejszym zastosowaniem desykanta. Sprawdza się szczególnie na plantacjach o silnie wybujałej naci oraz dużym zachwaszczeniem wtórnym (Urbanowicz, 2022). W pierwszej kolejności nać jest rozbijana i rozdrabniana mechanicznie. Po 24-48 godzinach wykonuje się oprysk środkiem przeznaczonym do desykacji.

Tabela 1. Porównanie metod niszczenia naci ziemniaczanej (Urbanowicz, 2022; Wójtowicz i in., 2024).

Desykacja ziemniaka bez dikwatu – co można stosować obecnie?

Po nieodnowieniu zatwierdzenia dikwatu w Unii Europejskiej plantatorzy musieli oprzeć przygotowanie plantacji do zbioru na aktualnie zarejestrowanych substancjach oraz metodach mechanicznych. Po jego wycofaniu nie ma jednego rozwiązania, które można byłoby traktować jako bezpośredni odpowiednik. Dobór metody niszczenia naci powinien uwzględniać stan i fazę rozwojową plantacji, przeznaczenie plonu oraz aktualnie zarejestrowane środki i dostępne technologie.

Przeczytaj także:

Ochrona ziemniaka – najważniejsze aspekty

Jakie środki stosuje się do desykacji ziemniaka?

Dostępność środków do desykacji ziemniaka może się zmieniać wraz z rejestracją i zmianami w zakresie ich stosowania. Dlatego przed wykonaniem zabiegu należy zawsze sprawdzić aktualną etykietę środka i zwrócić uwagę na dopuszczoną uprawę, termin stosowania, dawkę, liczbę zabiegów oraz wymagany odstęp między aplikacją a zbiorem.

Warto również rozróżnić nazwę handlową preparatu od substancji czynnej. To właśnie substancja czynna odpowiada za mechanizm działania środka, natomiast konkretny produkt określa również warunki, w jakich może być legalnie stosowany. W przypadku kontaktowych desykantów szczególne znaczenie ma dokładne pokrycie zielonych części roślin, ponieważ ich działanie zachodzi przede wszystkim w miejscu naniesienia preparatu. Czym zasuszyć nać ziemniaka? Jednym z dopuszczonych i skutecznych rozwiązań do niszczenia naci ziemniaka jest Spotlight® Plus 060 EO firmy FMC, który zawiera karfentrazon etylowy.

Spotlight® Plus 060 EO do niszczenia naci ziemniaczanej

Jak działa Spotlight® Plus 060 EO?

Desykant Spotlight® Plus 060 EO zawiera karfentrazon etylowy w dawce 60 g/l. Substancja działa kontaktowo i jest pobierana przez zielone części roślin. Karfentrazon etylowy jest inhibitorem oksydazy protoporfirynogenu (PPO), przez co zwiększa wrażliwość tkanek roślinnych na światło. Prowadzi to do ich uszkodzenia i stopniowego zamierania. Proces zasychania łęcin rozpoczyna się od wierzchołków wzrostu, a następnie obejmuje pozostałe części nadziemne roślin.

W jakim celu stosuje się Spotlight® Plus 060 EO?

Spotlight® Plus 060 EO stosuje się na plantacjach ziemniaka przede wszystkim w celu przygotowania jej do zbioru bulw. Zastosowanie produktu na polu ułatwia późniejszą pracę kopaczek oraz kombajnów. Zgodnie z etykietą środek poprawia również zdrowotność i jakość bulw poprzez ograniczenie przemieszczania się wirusów z liści i łodyg do bulw, a także ograniczenie ich porażenia zarazą ziemniaka oraz zmniejszenie liczby uszkodzeń mechanicznych podczas zbioru.

Jak stosować Spotlight® Plus 060 EO?

Przed zastosowaniem środka należy zapoznać się z jego aktualną etykietą i przestrzegać wszystkich wskazanych w niej zaleceń oraz środków ostrożności. Produkt przeznaczony jest do aplikacji przy użyciu samobieżnych lub ciągnikowych opryskiwaczy polowych. W przypadku niszczenia naci ziemniaczanej środek można zastosować jednorazowo w dawce 1,0 l/ha, przy zalecanej ilości wody 200–300 l/ha i opryskiwaniu średniokroplistym. Możliwe jest również zastosowanie w dwóch zabiegach, pierwszy w dawce 0,7 l/ha, a drugi – 0,3 l/ha, z zachowaniem 5-7 dni odstępu.

Kiedy nie wykonywać zabiegu desykacji?

Desykacji nie należy wykonywać w warunkach, które mogą ograniczyć jej skuteczność lub zwiększyć ryzyko uszkodzenia bulw. Należy unikać aplikacji:

• na mokre rośliny;
• gdy w ciągu godziny po zabiegu prognozowany jest deszcz;
• podczas wysokiej temperatury;
• na plantacjach, gdzie gleba jest popękana, a bulwy są odsłonięte.

Przeczytaj także:

Uprawa ziemniaka – Sprawdź, co najbardziej jej zagraża

Desykacja naci ziemniaczanej a zbiór i przechowywanie ziemniaków

Prawidłowo przeprowadzona desykacja naci ziemniaczanej niesie dla plantatora szereg korzyści. Po pierwsze przygotowuje plantację do zbioru, sprzyjając wyrównanemu dojrzewaniu skórki i ograniczeniu uszkodzeń mechanicznych bulw. Dobrze wykształcona, skorkowaciała skórka jest mniej podatna na uszkodzenia podczas wykopywania. Ma to bezpośredni wpływ na jakość plonu i jego późniejsze przechowywanie przez okres nawet do dziesięciu miesięcy. Zniszczenie naci ułatwia również oddzielanie bulw od resztek roślinnych i ogranicza zapychanie elementów roboczych maszyn zbierających.

Zasuszanie naci ziemniaka poprawia także warunki pracy maszyn. Bulwy łatwiej oddzielają się od łęcin, a mniejsza ilość zielonej masy ogranicza zapychanie elementów roboczych i ułatwia sprawny przebieg zbioru. Aby ograniczyć uszkodzenia, zbiór należy prowadzić przy odpowiedniej wilgotności i temperaturze gleby. Zbyt mokra gleba utrudnia oddzielanie ziemi od bulw, natomiast przesuszona zwiększa ryzyko ich obijania.

Po desykacji naci nie należy nadmiernie opóźniać zbioru. W przypadku stosowania Spotlight® Plus 060 EO etykieta przewiduje zbiór w ciągu 14 dni od zastosowania środka. Jednak ten termin należy traktować jako wymaganie dotyczące tego konkretnego produktu. Należy pamiętać, aby nadmiernie nie wydłużać czasu pozostawania bulw w glebie po desykacji. Tak, jak pisaliśmy wcześniej, przetrzymywanie ich przez ponad trzy tygodnie może sprzyjać odrastaniu części nadziemnej roślin i zwiększać ryzyko porażenia bulw rizoktoniozą.

Bibliografia:

1. Czerko Z. (2014). Przyczyny strat przechowalniczych i ocena przechowywalności sześciu odmian ziemniaka. Ziemniak Polski, 2, 59-63.
2. Marks N. (2009). Mechaniczne uszkodzenia bulw ziemniaka. Polskie Towarzystwo Inżynierii Rolniczej , Kraków.
3. Osowski J. (2016). Choroby przechowalnicze ziemniaka. Ziemniak Polski, 26(1), 30-34.
4. Osowski J., Gawinska-Urbanowicz H. (2018). Rizoktonioza ziemniaka–symptomy, warunki sprzyjające wystąpieniu oraz zwalczanie. Ziemniak Polski, 28(1), 22-30.
5. Trawczyński C., Wierzbicka A. (2018). Wpływ odmiany i warunków pogodowych w okresie wegetacji na straty przechowalnicze bulw ziemniaka. Fragm. Agron. 35(3), 109–117.
6. Urbanowicz, J. (2021). Niszczenie naci na plantacji ziemniaka. Ziemniak Polski, 31(3), 23-28.
7. Urbanowicz J. (2022). Desykacja plantacji ziemniaka. Ziemniak Polski, 32(3), 23-27.
8. Wójtowicz A. (red.), Strażyński P. (red.), Mrówczyński (M.) (2024). Metodyka Integrowanej Produkcji Ziemniaka. Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa.

Autor wpisu

FMC to globalna firma z ponad 140-letnią historią tworzenia innowacyjnych rozwiązań dla rolnictwa. Nasze początki sięgają 1883 roku w Kalifornii, kiedy wynalazca John Bean opracował pierwszy opryskiwacz tłokowy. Od tamtej pory nieustannie rozwijamy technologie, które wspierają nowoczesne rolnictwo.

Dowiedz się więcej o autorze