Ochrona fungicydowa rzepaku – program zabiegów

Uprawy polowe

Rzepak należy do roślin szczególnie podatnych na porażenie przez choroby grzybowe. Skuteczna ochrona plantacji rzepaku powinna rozpocząć się już jesienią, ponieważ to właśnie wtedy rozwijają się pierwsze infekcje. Mogą one w krótkim czasie negatywnie wpłynąć na kondycję roślin oraz ich zdolność do przezimowania. Rezygnacja z zabiegów fungicydowych zwiększa ryzyko wystąpienia poważnych strat, które mogą przekroczyć nawet kilkadziesiąt proc. plonu.

Na rynku dostępnych jest wiele produktów przeznaczonych do jesiennej ochrony fungicydowej rzepaku. Część z nich ogranicza jedynie rozwój chorób, inne łączą działanie fungicydowe z funkcją regulatora wzrostu. Dzięki temu nie tylko chronią rośliny przed patogenami, ale również poprawiają ich pokrój, wspierają rozwój systemu korzeniowego oraz zwiększają odporność na niekorzystne warunki zimowe.

Dlaczego ochrona fungicydowa rzepaku jest konieczna

Rzepak ozimy należy do roślin uprawnych najbardziej narażonych na występowanie agrofagów, w tym licznych chorób grzybowych. Patogeny mogą infekować rośliny od jesiennych wschodów aż do zbioru. Ich obecność osłabia kondycję plantacji, ogranicza zimotrwałość oraz prowadzi do spadku plonowania.

W typowych warunkach straty w plonie nasion wynoszą zwykle od kilku do kilkunastu procent. Jednak przy sprzyjającej dla rozwoju chorób pogodzie mogą być znacznie większe i sięgać nawet kilkudziesięciu procent (Mrówczyński i in., 2009).

Które choroby grzybowe rzepaku są najgroźniejsze?

Sucha zgnilizna kapustnych

Jest jedną z najgroźniejszych chorób rzepaku. Wywołują ją dwa gatunki grzybów Leptosphaeria maculans oraz Leptosphaeria biglobosa. Pierwsze symptomy infekcji mogą pojawić się już na etapie siewek.

Objawy suchej zgnilizny kapustnych w rzepaku

W okresie jesiennym charakterystyczne objawy suchej zgnilizny kapustnych w rzepaku widoczne są przede wszystkim na liścieniach i liściach. Natomiast wiosną choroba poraża również szyjkę korzeniową, łodygi oraz łuszczyny (Tratwal i in., 2018). Silne porażenie prowadzi do znacznego osłabienia roślin i może powodować bardzo wysokie straty plonu, sięgające nawet 1 tony nasion z hektara.

Czerń krzyżowych

Może występować przez cały okres wegetacji rzepaku, jednak największe zagrożenie stwarza w czasie kwitnienia. Wywołują ją grzyby z rodzaju Alternaria. Patogeny atakują wszystkie nadziemne części roślin, w tym liście, łodygi i łuszczyny.

Objawy czerni krzyżowych w rzepaku

Pierwsze objawy infekcji mogą pojawić się już jesienią na siewkach. Typowymi objawami choroby są chlorozy oraz nekrotyczne plamy. W przypadku silnego rozwoju infekcji dochodzi do znacznego osłabienia roślin, a nawet ich zamierania.

Cylindrosporioza

Choroba powodowana jest przez grzyba Pyrenopeziza brassicae. Patogen może porażać wszystkie nadziemne części rzepaku. Objawy choroby są trudne do zauważenia jesienią i najczęściej uwidaczniają się dopiero wiosną. Na liściach pojawiają się białe plamy z ze skupiskami zarodników konidialnych. W miarę rozwoju choroby infekcja może obejmować również łodygi i inne organy rośliny. Silne porażenie Cylindrosporiozą ogranicza plonowanie rzepaku o nawet 50 proc.

Szara pleśń

Szara pleśń to choroba wywoływana jest przez patogen Botrytis cinerea, który może rozwijać się na wszystkich nadziemnych częściach rzepaku.

Objawy szarej pleśni w rzepaku ozimym

Pierwsze objawy infekcji widoczne są w postaci brunatnych, nekrotycznych plam, które  pojawiają się na liściach, łodygach, pąkach kwiatowych oraz łuszczynach. Wraz z rozwojem choroby na porażonych tkankach tworzy się charakterystyczny szary nalot będący skupiskiem grzybni i zarodników grzyba.

Silne porażenie łodyg może prowadzić do łamania się roślin. W przypadku infekcji łuszczyn pojawia się szary nalot na ich powierzchni, a znajdujące się wewnątrz nasiona są słabo wykształcone. W przypadku silnego porażenia szara pleśń może powodować znaczące straty w plonie.

Ochrona fungicydowa rzepaku jesienią

Jesienne zabiegi fungicydowe w rzepaku mogą być wykonywane zarówno przy użyciu preparatów o działaniu wyłącznie grzybobójczym, jak i fungicydów wykazujących jednocześnie właściwości regulatorowe. Wybór odpowiedniego rozwiązania powinien być uzależniony przede wszystkim od fazy rozwojowej rzepaku oraz kondycji konkretnej plantacji.

Kiedy zabiegi fungicydowe w rzepaku jesienią?

Za optymalny moment użycia fungicydów triazolowych w rzepaku, które zapobiegają nadmiernemu wyrastaniu roślin jesienią i poprawiają ich zimowanie, uważa się fazy od BBCH 14 do BBCH 18. Do takich fungicydów należy np. Maxior.

Zastosowanie fungicydów o działaniu regulatorowym jest szczególnie uzasadnione na plantacjach założonych we wczesnym terminie, gdzie rzepak intensywnie się rozwinął, a ciepła i długa jesień sprzyja dalszemu wzrostowi roślin.

Jesienny zabieg z wykorzystaniem fungicydu o działaniu regulatorowym przynosi korzyści zarówno w zakresie ochrony przed chorobami, jak i prawidłowym rozwoju roślin.

Zalety jesiennej ochrony fungicydowej w rzepaku

Istotną zaletą jesiennych zabiegów fungicydowych jest możliwość ograniczenia rozwoju patogenów już na wczesnym etapie infekcji (Mrówczyński i Pruszyński, 2016).

Wiele chorób grzybowych rozpoczyna rozwój jesienią, jednak przez długi czas nie daje wyraźnych objawów porażenia. Po zastosowaniu triazoli rzepak tworzy niższą, bardziej zwartą rozetę o ciemnozielono wybarwionych liściach, co wynika ze zwiększonej zawartości chlorofilu i karotenoidów. Dodatkowo, triazole zwiększają tolerancję roślin na niskie i wysokie temperatury (Matysiak i in., 2010).

Ochrona fungicydowa rzepaku wiosną

Wiosenne ruszenie wegetacji jest ważnym okresem w ochronie rzepaku ozimego. Wraz ze wzrostem temperatury zwiększa się aktywność patogenów grzybowych. Zastosowanie w tym okresie fungicydów ogranicza rozwój chorób oraz wpływa na prawidłowy pokrój roślin.

Wiosenny zabieg fungicydowy stanowi kontynuację ochrony rozpoczętej jesienią. Jest to szczególnie istotne w przypadku suchej zgnilizny kapustnych, której rozwój może wymagać ochrony rzepaku zarówno jesienią, jak i wiosną (Jawor i Mrówczyński, 2016).

Produkty, które łączą działanie fungicydowe i regulatorowe, takie jak np. Maxior, w tym okresie mogą być stosowane w BBCH od 31 do BBCH 59. Wspierają one zdrowotność roślin oraz pomagają w kształtowaniu odpowiedniej struktury łanu. Ich zastosowanie wpływa na wyrównany rozwój rzepaku, ogranicza nadmierne wydłużanie pędu głównego i sprzyja tworzeniu większej liczby produktywnych rozgałęzień. Dzięki temu rzepak kwitnie bardziej równomiernie, lepiej zawiązuje łuszczyny i ma większy potencjał plonowania.

Badania przeprowadzone przez Matysiak i in. (2010) wykazały, że zastosowanie metkonazolu i tebukonazolu wpływało na liczbę nasion w łuszczynie. Szczególnie tebukonazol zastosowany w fazie BBCH 50 przyczynił się do zwiększenia liczby nasion w łuszczynie o 16-22 proc.

Przeczytaj także:

Kiedy stosować fungicydy i w jakich warunkach działają najlepiej?

Zabiegi fungicydowe w okresie kwitnienia rzepaku 

Okres kwitnienia rzepaku jest ważnym terminem ochrony fungicydowej przed chorobami, które wpływają na wielkość i jakość plonu. W tym czasie wykonuje się zabiegi mające na celu ochronę łuszczyn przed infekcjami.

Ostatni zabieg fungicydowy w rzepaku można przeprowadzić w fazie BBCH 59-69. Wówczas stosuje się produkty zawierające azoksystrobinę oraz protiokonazol, np. Promino Extra 240 EC.

Zabiegi wykonane w tym okresie ograniczają rozwój chorób, takich jak czerń krzyżowych i zgnilizna Twardzikowa. W ten sposób przyczyniają się do utrzymania zdrowotności roślin oraz wysokiej jakości plonu.

Ponieważ w technologii ochrony rzepaku wykonuje się zazwyczaj do trzech zabiegów fungicydowych w sezonie, ważnym elementem jest zapobieganie powstawaniu odporności patogenów grzybowych na zastosowane substancje czynne. W związku z tym zaleca się przemienne stosowanie fungicydów należących do różnych grup chemicznych i charakteryzujących się odmiennym mechanizmem działania. Takie podejście pozwala ograniczyć ryzyko uodpornienia się patogenów oraz utrzymać skuteczność ochrony przez cały okres wegetacji.

Jak dobrać fungicyd do rzepaku?

Dobór odpowiedniego fungicydu do rzepaku powinien uwzględniać rodzaj występującego zagrożenia, zastosowane substancje czynne oraz fazę rozwojową roślin. Podczas wyboru preparatu, należy zwrócić uwagę na mechanizm działania substancji aktywnych i stosować je zgodnie z zaleceniami.

Termin wykonania zabiegu powinien być dopasowany do fazy rozwojowej rzepaku oraz okresu największej podatności roślin na infekcje.

Skuteczność ochrony zależy również od warunków pogodowych. Temperatura, wilgotność oraz opady wpływają na rozwój patogenów i efektywność wykonanego zabiegu. Pomimo okresowego występowania niskich temperatur w okresie jesiennym nie powinno się rezygnować z przeprowadzenia zabiegu ochronnego. Spośród dostępnych na rynku preparatów można wybrać te, które działają skutecznie również w nieco niższych temperaturach.

Należy również pamiętać, że porażenie rzepaku przez choroby grzybowe wynika nie tylko z panującej temperatury, ale również z takich czynników jak wrażliwość danej odmiany na patogeny, stanowisko w płodozmianie oraz sąsiedztwo innych zagrożonych plantacji.

Najczęstsze błędy w ochronie rzepaku

Brak jesiennych zbiegów fungicydowych

Jednym z istotnych błędów popełnianych przez plantatorów rzepaku jest pomijanie zabiegów fungicydowych, szczególnie w okresie jesiennym. W tym czasie rośliny znajdują się we wczesnych fazach rozwojowych i mogą być porażane przez patogeny, które początkowo rozwijają się bez wyraźnych objawów.

Brak ochrony fungicydowej w tym czasie prowadzi do osłabienia roślin, ograniczenia rozwoju systemu korzeniowego oraz pogorszenia ich zimotrwałości. Skutki jesiennych infekcji mogą ujawnić się dopiero wiosną i mieć bardzo duży wpływ na dalszy rozwój roślin i potencjał plonowania.

Niewłaściwy termin zabiegu fungicydowego

Kolejnym błędem jest niewłaściwy termin wykonania zabiegu fungicydowego.  Zbyt późne przeprowadzenie oprysku może nie zabezpieczyć roślin przed infekcją w okresie największego zagrożenia. Natomiast zbyt wczesny zabieg może nie zapewnić odpowiednio długiego działania ochronnego. Termin aplikacji powinien być dostosowany do fazy rozwojowej rzepaku, występowania patogenów oraz aktualnych warunków pogodowych panujących na plantacji.

Wykonanie zabiegu w nieodpowiednich warunkach pogodowych

Błędem jest także nieuwzględnianie warunków pogodowych podczas planowania zabiegów. Temperatura, wilgotność oraz opady decydują o aktywności patogenów i skuteczności działania substancji czynnych.

Niewłaściwy wybór fungicydu

Niewłaściwy dobór fungicydu do występującego zagrożenia, fazy rozwojowej roślin oraz brak rotacji substancji aktywnych mogą prowadzić do obniżenia efektywności ochrony i zwiększać ryzyko wystąpienia odporności patogenów. 

Bibliografia:

1. Jawor E. (red.), Mrówczyński M. (red.) (2016). Metodyka integrowanej ochrony i produkcji rzepaku rzepaku ozimego oraz jarego dla doradców. Instytyt Ochrony Roślin Państwowy Instytut Badawczy, Poznań.
2. Matysiak K., Kaczmarek S., Adamczewski K. (2010). Wpływ trineksapaku etylu, chlorku chloromekwatu, metkonazolu i tebukonazolu na pokrój roślin i plonowanie rzepaku ozimego w zależności od terminu stosowania. Rośliny Oleiste XXXI, 361-372.
3. Mrówczyński M. (red.), Pruszyński G. (red.) (2016). Metodyka Integrowanej Produkcji Rzepaku Ozimego i Jarego. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa Główny Inspektorat, Warszawa.
4. Mrówczynski M., Korbas M., Praczyk T., Gwiazdowski R., Jajor E., Pruszynski G., Wachowiak H. (2009). Ochrona roślin w integrowanej produkcji rzepaku. Rośliny Oleiste-Oilseed Crops, 30(2), 245-256.
5. Tratwal A. (red.), Strażyński P. (red.), Jawor E. (red.), Mrówczyński M. (2018). Poradnik sygnalizatora ochrony rzepaku. Instytut Ochrony Roślin Państwowy Instytut Badawczy, Poznań.

Przeczytaj także:

Sucha zgnilizna kapustnych – o chorobie

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej na temat ochrony rzepaku koniecznie zapoznaj się z tymi artykułami:

Siew rzepaku ozimego – 3 fakty, które musisz znać >>

Zapotrzebowanie rzepaku na mikroelementy – tylko fakty! >>

Autor wpisu

FMC to globalna firma z ponad 140-letnią historią tworzenia innowacyjnych rozwiązań dla rolnictwa. Nasze początki sięgają 1883 roku w Kalifornii, kiedy wynalazca John Bean opracował pierwszy opryskiwacz tłokowy. Od tamtej pory nieustannie rozwijamy technologie, które wspierają nowoczesne rolnictwo.

Dowiedz się więcej o autorze