Czy lustracja pola przed zabiegiem fungicydowym jest konieczna?

Tak, lustracja pola to podstawa skutecznej ochrony fungicydowej zbóż. Regularna kontrola plantacji pozwala wcześnie wykryć objawy chorób, ocenić poziom zagrożenia oraz podjąć decyzję, czy zabieg jest rzeczywiście potrzebny. Zaleca się wykonywanie lustracji co najmniej raz w tygodniu i zwracać szczególną uwagę na liście, podstawę źdźbła oraz kłosy.

W jakich warunkach pogodowych choroby grzybowe zbóż rozwijają się najszybciej?

Większość chorób grzybowych zbóż rozwija się intensywnie przy wysokiej wilgotności powietrza i podczas długotrwałych opadów deszczu. Poszczególne patogeny mają jednak różne wymagania temperaturowe. Na przykład rdza żółta najlepiej rozwija się w temperaturze 10-15°C, rdza brunatna w 15-18°C, a septorioza paskowana liści w zakresie 10-20°C. Niektóre grzyby, jak Fusarium spp., mogą rozwijać się nawet w temperaturze około 0°C przy dużej wilgotności.

W jakiej temperaturze najlepiej wykonywać zabiegi fungicydowe?

Temperatura stosowania fungicydów zależy od zastosowanej substancji czynnej. Fungicydy z grupy SDHI i strobiluryn można zwykle stosować od około 8°C, natomiast triazole wymagają temperatur powyżej 10°C. Największą skuteczność większość fungicydów osiąga w zakresie około 10-24°C. Zabiegi wykonywane w zbyt niskiej temperaturze mogą działać słabiej, a podczas wysokich temperatur, tj. powyżej 25°C zwiększa się ryzyko uszkodzenia roślin.

Kiedy stosować fungicydy i w jakich warunkach działają najlepiej?

Uprawy polowe

Warunki pogodowe, które kształtują przebieg zimy oraz wczesnej wiosny mają ogromne znaczenie dla rozwoju chorób grzybowych zbóż, a także wpływają na skuteczność działań ochronnych. Pogoda może sprzyjać rozwojowi patogenów, ale jednocześnie utrudniać wykonanie zabiegów i obniżać ich skuteczność. Dlatego każdy zabieg powinien być poprzedzony analizą sytuacji na polu. Podstawą takiej oceny jest dokładna lustracja, która pozwala nie tylko określić poziom zagrożenia, ale również dobrać odpowiednie rozwiązanie do panujących warunków atmosferycznych. Kiedy stosować fungicydy? W jakich warunkach działają najlepiej?

Spis treści

Czy lustracja pola jest konieczna?

Lustracja pola jest podstawą skutecznej ochrony fungicydowej zbóż. Pozwala ocenić zdrowotność plantacji, wykryć pierwsze objawy infekcji oraz określić zasadność wykonania zabiegów.

Bardzo pomocna jest również znajomość progów ekonomicznej szkodliwości poszczególnych chorób. Aby monitoring był skuteczny, plantację należy kontrolować regularnie, co najmniej raz w tygodniu. Ważna jest także znajomość uprawianej odmiany, jej podatności na choroby oraz objawów chorób zagrażających danemu gatunkowi (Wieremczuk i Gogól, 2015).

Jak zrobić lustrację pola pod kątem chorób zbóż?

Podczas lustracji należy zwracać uwagę przede wszystkim na stan liści i podstawy źdźbła, ponieważ to tam najczęściej pojawiają się pierwsze objawy infekcji. Szczególnie istotne są objawy charakterystyczne dla najgroźniejszych chorób pszenicy ozimej, takich jak brunatna plamistość liści, rdza brunatna i żółta, septorioza paskowana liści, czy mączniak prawdziwy zbóż i traw.

Najważniejsze objawy chorób zbóż

Po siewie brunatna plamistość liści może objawiać się zgorzelą siewek. Wiosną, objawy choroby mają postać małych, owalnych brązowych plam, często z ciemnym punktem w środku (Tratwal i in., 2017).

Pierwsze objawy rdzy żółtej i brunatnej mogą pojawiać się już jesienią. Początkowo są to chlorotyczne plamy, na których z czasem tworzą się pomarańczowe lub brunatne skupiska zarodników.

Septorioza paskowana liści widoczna jest już od fazy krzewienia. Objawia się chlorotycznymi plamami między nerwami liści, które wraz z rozwojem choroby wydłużają się i powiększają.

Pierwsze symptomy mączniaka prawdziwego zbóż i traw pojawiają się jesienią, zwykle od fazy drugiego liścia. Charakterystycznym objawem jest biały, później szarzejący nalot na pochwach liściowych, źdźbłach i kłosach.

W jakich warunkach rozwijają się choroby grzybowe zbóż?

Duża część grzybów chorobotwórczych do swojego rozwoju potrzebuje wysokiej wilgotności. Z tego powodu w okresach dłuższych opadów deszczu musimy liczyć się z ich gwałtownym pojawem. Grzyby chorobotwórcze rozwijają się w bardzo szerokim spektrum temperatur.

Sprawca łamliwości źdźbła zbóż i traw, Oculimacula spp., rozwija się już w temperaturze około 5°C przy wysokiej wilgotności. Podobne wymagania ma grzyb Blumeria graminis, wywołujący mączniaka prawdziwego zbóż i traw, którego rozwojowi sprzyja wilgotność względna na poziomie 50-100 proc. (Horoszkiewicz-Janka i in, 2023).

Puccinia striiformis, sprawca rdzy żółtej, najlepiej rozwija się w temperaturze 10-15°C oraz przy wysokiej wilgotności powietrza. Z kolei Puccinia recondita, która powoduje rdzę brunatną, preferuje nieco wyższe temperatury, w zakresie 15-18°C, oraz okresowe wzrosty wilgotności.

Septorioza paskowana liści pszenicy, wywoływana przez Mycosphaerella graminicola, najintensywniej rozwija się w temperaturze 10-20°C i przy wysokiej wilgotności.

Natomiast grzyby Fusarium spp., odpowiedzialne m.in. za fuzaryjną zgorzel podstawy źdźbła i korzeni, fuzariozę kłosów oraz liści, mogą rozwijać się nawet w temperaturze około 0°C, o ile utrzymuje się wysoka wilgotność.

Odmienne wymagania ma Claviceps purpurea, sprawca sporyszu zbóż i traw. Patogen ten najlepiej rozwija się przy niższej wilgotności oraz temperaturze w zakresie 18-25°C.

Kiedy stosować fungicydy? Mączniak prawdziwy zbóż i traw. — Mączniak prawdziwy zbóż i traw wywołany przez Blumeria graminis.

W jakiej temperaturze stosować fungicydy?

Minimalna temperatura stosowania fungicydu zależy od zawartej w nim substancji czynnej. Choć nie wszyscy producenci podają informacje dotyczące minimalnej temperatury stosowania środka, warto samodzielnie je sprawdzić, aby zabieg był skuteczny.

Dla każdej substancji czynnej wyróżnia się minimalną, optymalną oraz maksymalną temperaturę stosowania. Przestrzeganie zalecanych zakresów temperatur ma bezpośredni wpływ na stan łanu i efektywność ochrony. Opryski wykonane w zbyt niskiej temperaturze mogą nie przynieść oczekiwanych rezultatów. Natomiast zabiegi przeprowadzone w zbyt wysokiej temperaturze mogą wykazywać działanie fitotoksyczne i prowadzić do uszkodzeń oraz poparzeń roślin (Wachowska i in., 2017).

Kiedy stosować fungicydy? Rdza żółta na liściu zboża. — Objawy rdzy żółtej wywołanej przez Puccinia striiformis. Początkowo są to chlorotyczne plamy, na których z czasem tworzą się pomarańczowe lub brunatne skupiska zarodników.

Skład fungicydu w temperatury stosowania

Jak było już wcześniej powiedziane temperatura stosowania fungicydów zależy przede wszystkim od grupy chemicznej oraz zastosowanej substancji czynnej. Poszczególne preparaty różnią się wymaganiami termicznymi, dlatego przed wykonaniem zabiegu należy uwzględnić aktualne warunki pogodowe.

Substancje z grupy karboksyamidów (SDHI), takie jak biksafen i fluksapyroksad, mogą być stosowane już w temperaturze powyżej 8°C. Najwyższą skuteczność osiągają jednak w zakresie 10-24°C. Przekroczenie temperatury 25°C może obniżać efektywność zabiegu oraz zwiększać ryzyko stresu dla roślin.

Większych temperatur wymagają fungicydy z grupy triazoli. Difenokonazol, protiokonazol oraz tebukonazol zaleca się stosować w temperaturze powyżej 10°C. Ich optymalne działanie obserwuje się najczęściej w zakresie 12-20°C. W chłodniejszych warunkach pobieranie substancji aktywnej przez roślinę jest wolniejsze, co może ograniczać skuteczność ochrony.

Azoksystrobina, zaliczana do strobiluryn, może być stosowana od temperatury powyżej 8°C. Natomiast najlepiej działa w zakresie 11-23°C. Podobnie jak inne opisane powyżej fungicydy, nie powinna być aplikowana podczas wysokich temperatur, a więc przekraczających 25°C.

Jak ocenić, czy zabieg fungicydowy jest potrzebny?

Lustracja roślin

We wczesnych fazach rozwojowych zbóż lustracja powinna obejmować ocenę 100-150 roślin pobranych z kilku losowo wybranych miejsc na plantacji. Obserwacji podlegają przede wszystkim liście, pochwy liściowe oraz podstawa źdźbła pod kątem pierwszych objawów chorób.

W późniejszych fazach rozwoju analizuje się źdźbła, liść flagowy, podflagowy oraz kłosy i określa procent porażonej powierzchni.

W przypadku chorób podstawy źdźbła konieczne jest pobranie prób obejmujących co najmniej 30 źdźbeł i ocenę korzeni oraz pochew najniższych liści pod kątem obecności patogenów (Horoszkiewicz-Janka i in., 2023). Należy jednak pamiętać, że patogeny po zakażeniu roślin przez pewien czas rozwijają się bez widocznych objawów. W tym okresie choroba może już uszkadzać tkanki, mimo że symptomy nie są jeszcze widoczne gołym okiem. Z tego powodu bardzo istotne są zabiegi prewencyjne.

Progi szkodliwości

W przypadku fuzariozy kłosów sygnałem do wykonania zabiegu jest pojawienie się pierwszych objawów choroby na kłosach.

Dla mączniaka prawdziwego zbóż i traw próg szkodliwości zależy od fazy rozwojowej roślin. W fazie krzewienia zagrożenie występuje, gdy objawy widoczne są na 70 proc. roślin. W fazie strzelania w źdźbło próg wynosi 10 proc. porażonych źdźbeł. Natomiast w fazie kłoszenia 5-10 proc. źdźbeł lub liści z pierwszymi objawami choroby.

W przypadku rdzy brunatnej próg szkodliwości w fazie krzewienia wynosi 10-15 proc. roślin z pierwszymi objawami choroby. W fazie strzelania w źdźbło zagrożenie stwierdza się przy porażeniu 10 proc. źdźbeł. Natomiast w fazie kłoszenia o konieczności zabiegu świadczy obecność objawów na liściu podflagowym i flagowym.

Septorioza paskowana liści stanowi zagrożenie już w fazie krzewienia, gdy pierwsze objawy choroby występują na ponad 30 proc. ocenianych roślin.

Najczęstsze błędy przy ocenie potrzeby wykonania zabiegu fungicydowego

Jednym z najczęściej popełnianych błędów jest rezygnacja z regularnej lustracji pola. Brak monitoringu plantacji utrudnia wczesne wykrycie chorób i ocenę rzeczywistego poziomu zagrożenia.

Częstym błędem jest także ignorowanie warunków pogodowych. Temperatura, wilgotność powietrza czy prognozowane opady mają bezpośredni wpływ zarówno na rozwój patogenów, jak i skuteczność fungicydów. Zabiegi wykonywane przed deszczem, podczas chłodów lub w czasie wysokich temperatur mogą okazać się nieskuteczne lub prowadzić do poparzenia rośliny chronionej.

Błędem jest również podejmowanie decyzji „na oko” bez dokładnej oceny plantacji i rzeczywistego poziomu zagrożenia chorobami. Nadmierne lub zbyt częste stosowanie fungicydów zwiększa koszty produkcji. Może również prowadzić do osłabienia skuteczności substancji czynnych. Z kolei zbyt późna reakcja sprzyja rozwojowi chorób i stratom plonu.

Bibliografia:

Horoszkiewicz-Janka J. (red.), Strażyński P. (red.), Mrówczyński M. (red.) (2023). Metodyka Integrowanej Produkcji pszenicy ozimej i jarej. Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa.
Tratwal A.(red.), Kubasik W. (red.), Mrówczyński M. (red.) (2017). Poradnik sygnalizatora ochrony zbóż. Instytut Ochrony Roślin Państwowy Instytut Badawczy, Poznań.
Wachowska U., Goriewa K., Duba A. (2017). Charakterystyka grup fungicydów i induktorów odporności stosowanych w ograniczaniu występowania patogenów zbóż. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych, 589, 109-121.
Wieremczuk M., Gogół A. (2015).Niekorzystne oddziaływanie chorób liściowych u pszenicy. Zagadnienia poruszane przez młodych naukowców 4 (1): 78-83, Kraków.

Autor wpisu

FMC to globalna firma z ponad 140-letnią historią tworzenia innowacyjnych rozwiązań dla rolnictwa. Nasze początki sięgają 1883 roku w Kalifornii, kiedy wynalazca John Bean opracował pierwszy opryskiwacz tłokowy. Od tamtej pory nieustannie rozwijamy technologie, które wspierają nowoczesne rolnictwo.

Dowiedz się więcej o autorze

Najczęściej zadawane pytania

: Tak, lustracja pola to podstawa skutecznej ochrony fungicydowej zbóż. Regularna kontrola plantacji pozwala wcześnie wykryć objawy chorób, ocenić poziom zagrożenia oraz podjąć decyzję, czy zabieg jest rzeczywiście potrzebny. Zaleca się wykonywanie lustracji co najmniej raz w tygodniu i zwracać szczególną uwagę na liście, podstawę źdźbła oraz kłosy.
: Większość chorób grzybowych zbóż rozwija się intensywnie przy wysokiej wilgotności powietrza i podczas długotrwałych opadów deszczu. Poszczególne patogeny mają jednak różne wymagania temperaturowe. Na przykład rdza żółta najlepiej rozwija się w temperaturze 10-15°C, rdza brunatna w 15-18°C, a septorioza paskowana liści w zakresie 10-20°C. Niektóre grzyby, jak Fusarium spp., mogą rozwijać się nawet w temperaturze około 0°C przy dużej wilgotności.
: Temperatura stosowania fungicydów zależy od zastosowanej substancji czynnej. Fungicydy z grupy SDHI i strobiluryn można zwykle stosować od około 8°C, natomiast triazole wymagają temperatur powyżej 10°C. Największą skuteczność większość fungicydów osiąga w zakresie około 10-24°C. Zabiegi wykonywane w zbyt niskiej temperaturze mogą działać słabiej, a podczas wysokich temperatur, tj. powyżej 25°C zwiększa się ryzyko uszkodzenia roślin.
: Decyzję o wykonaniu zabiegu należy podejmować na podstawie lustracji plantacji oraz progów ekonomicznej szkodliwości chorób. Ocenia się liczbę porażonych roślin, źdźbeł lub liści w zależności od fazy rozwojowej zbóż. Ważne jest także uwzględnienie warunków pogodowych, ponieważ temperatura, wilgotność i prognozowane opady wpływają zarówno na rozwój patogenów, jak i skuteczność fungicydów.