Owocówka jabłkóweczka – objawy, kiedy pryskać i skuteczne zwalczanie
Owocówka jabłkóweczka (Laspeyresia pomonella) jest jednym z najgroźniejszych szkodników występujących w sadach jabłoni. To właśnie owocówka odpowiada za robaczywe jabłka i przedwczesne opadanie owoców. Problem tego szkodnika dotyka zarówno profesjonalnych sadowników, jak i właścicieli przydomowych ogrodów i nie jest łatwy do rozwiązania. Aby zapobiec uszkodzeniom jabłek, niezbędne jest zwalczanie owocówki w każdym sezonie wegetacyjnym. Prawidłowo określony termin zabiegu oraz odpowiednio dobrany oprysk na owocówkę jabłkóweczkę poprzedzony precyzyjnym monitoringiem sadu, to klucz do sukcesu w zwalczaniu tego szkodnika.
Spis treści
Owocówka jabłkóweczka – zwalczanie. O czym należy pamiętać, aby uniknąć strat?
Owocówka jabłkóweczka – opis szkodnika
Postać dorosłą owocówki jabłkóweczki stanowią motyle, które osiągają długość ciała do około 10 mm i rozpiętości skrzydeł wynoszącej 16-22 mm. Pierwsza para skrzydeł motyla jest barwy brązowoszarej z błyszczącą, czarnoobrzeżoną plamką tworzącą tzw. lusterko. Jaja owocówki są płaskie, lekko owalne o barwie o białej. Głowa i tarczka karkowa gąsienic jest brązowa, zaś ciało różowawe i osiąga długość do 15 mm. Poczwarki początkowo są kremowe, a następnie brązowieją. Mają długość około 10 mm.
Biologia owocówki jabłkóweczki
Postacią zimującą owocówki jest gąsienica. W trakcie zimy owocówki chronią się w zakamarkach kory oraz drewnianym sprzęcie służącym do zbioru i przechowywania owoców, tj. skrzynkach i paletach. W kwietniu gąsienice przepoczwarzają się. Lot motyli, trwający około 3 miesięcy, rozpoczyna się zazwyczaj w drugiej dekadzie maja. Kilka dni po wylocie samice składają zapłodnione jaja. Ich rozwój trwa przeciętnie do 10 dni, jednak przy niestabilnej pogodzie może znacznie się wydłużyć. Po wylęgu gąsienice wgryzają się do wnętrza jabłek, w których żerują.
Owocówka jabłkóweczka – objawy żerowania
Objawy żerowania owocówki jabłkóweczki są bardzo charakterystyczne. Szkody w sadach powodują wyłącznie gąsienice, które uszkadzają zarówno zawiązki, jak i dojrzałe owoce. Tuż po wylęgu gąsienice owocówki jabłkóweczki wgryzają się do wnętrza jabłek, w których drążą głębokie tunele. Zanieczyszczają je również gruzełkowatymi, czarnymi odchodami. Miejsca wgryzów otoczone są trocinami. Robaczywe jabłka wcześniej opadają (Sobiczewski i in., 2013). Jeżeli jednak pozostaną na drzewach, to są dyskwalifikowane ze spożycia i przetwóstwa (Badowska-Czubik i in., 2011).
Owocówka jabłkóweczka objawy:
- uszkodzone zawiązki owoców
- głębokie korytarze w owocach sięgające gniazda nasiennego
- trociny wokół otworów w jabłkach
- robaki w jabłkach
- przedwczesne opadanie owoców
Owocówka jabłkóweczka daje kilka pokoleń
W polskich warunkach klimatycznych owocówka jabłkóweczka daje dwa pokolenia rocznie, przy czym pokolenie letnie jest mniej liczne i stanowi jedynie około 20-40 proc. w ogólnej liczebności szkodnika. Jego liczebność jest modyfikowana warunkami termicznymi, które panują w danym sezonie oraz przeprowadzonym programem zwalczania pokolenia zimującego.
Owocówka jabłkóweczka – kiedy pryskać?
Pytanie, kiedy wykonać oprysk na owocówkę jabłkóweczkę, pojawia się na początku każdego sezonu. Niestety, nie ma jednej, stałej daty zabiegu. Termin oprysku zależy od przebiegu pogody oraz aktywności szkodnika. Dlatego konieczny jest regularny monitoring sadów. Jego podstawą jest obserwacja lotu motyli przy użyciu pułapek feromonowych (Meszka i in., 2015).
Oprysk na owocówki
Aby zabieg był skuteczny, należy wykonać go w okresie intensywnego lotu motyli oraz składania przez nie jaj, nie później niż w fazie czarnej główki. Należy pamiętać, że młode gąsienice bardzo szybko wgryzają się do owoców, gdzie stają się praktycznie niedostępne dla środków ochrony roślin. Zaś wysokie temperatury, spowodowane ociepleniem klimatu, będą skracać okres inkubacji jaj.
Monitoring owocówki jabłkóweczki w sadzie
Monitoring owocówki jabłkóweczki w sadzie powinien być przeprowadzany już od połowy maja. Do kontroli wykorzystuje się pułapki feromonowe na owocówkę, które należy rozwiesić przed rozpoczęciem lotów motyli. Pułapki należy sprawdzać regularnie, 2-3 razy w tygodniu.
Monitoring owocówek pierwszego pokolenia powinno przeprowadzać się w okresie od maja do czerwca, zaś dla drugiego pokolenia od połowy lipca do początku sierpnia. W tym okresie oprócz kontroli pułapek feromonach powinno się, raz lub dwa razy w tygodniu, przeprowadzać lustrację zawiązków lub owoców i oceniać po 25 sztuk z 20 drzew. Próg zagrożenia stanowi stwierdzenie 10 jaj lub świeżych wgryzów.
Schematyczne opryski, wykonywane według kalendarza, bywają zawodne. Bez odniesienia do rzeczywistego przebiegu lotów łatwo opóźnić zabieg, a wtedy larwy zdążą wgryźć się do wnętrza owoców.
Owocówka jabłkóweczka – zwalczanie
Zwalczanie owocówki jabłkóweczki wymaga odpowiedniego doboru środków ochrony roślin i wyznaczenia prawidłowego terminu zwalczania. Niezbędne jest systematyczne monitorowanie sadu, gdyż warunki pogodowe wpływają na tempo rozwoju szkodnika i skuteczność zabiegów.
Zwalczanie pierwszego pokolenia owocówki jabłkóweczki
Prawidłowo dobrany program zwalczania pokolenia zimowego redukuje liczebność następnego pokolenia. Zwalczanie owocówki jabłkóweczki powinno być przeprowadzane w okresie intensywnego lotu motyli oraz składania przez nie jaj, ale później niż w tzw. fazie czarnej główki. Podczas wyboru produktu trzeba zwrócić szczególną uwagę na termin jego stosowania. Część z nich przeznaczona jest do zwalczania szkodników w fazie czarnej główki, dotyczy to m.in. preparatów wirusowych. Preparaty te w przypadku bardzo licznego pojawu szkodnika mogą wykazywać średni poziom zwalczania.
Zwalczanie drugiego pokolenia owocówki
Drugie pokolenie owocówki jabłkóweczki występuje mniej licznie niż pierwsze, jednak nadal stanowi poważne zagrożenie dla sadów. Monitoring prowadzi się przy użyciu pułapek feromonowych oraz poprzez ocenę występowania jaj i uszkodzeń na owocach. Zwalczane rozpoczyna się zazwyczaj od drugiej połowy lipca do początku sierpnia.
Doradcy zalecają m.in. zastosowanie produktu Coragen® 200 SC, który zawiera chlorantraniliprol w nowoczesnej formie RYNAXYPYR®. Środek ten działa zarówno na jaja, jak i larwy szkodnika, cechuje się szybkim działaniem oraz dobrą odpornością na zmywanie.
Dostępne substancje czynne w zwalczaniu owocówki jabłkóweczki
W zwalczaniu owocówki jabłkóweczki wykorzystuje się m.in.: chlorantraniliprol, tau-fluwalinat, acetamipryd, pyriproksyfen, lambda-cyhalotrynę oraz benzoesan emamektyny (www.gov.pl). Program ochrony można uzupełniać o preparaty biologiczne, zawierające Bacillus thuringiensis var. aizawai (szczep ABTS-1857) oraz wirus CpGV (Cydia pomonella Granulosis Virus) (www.gov.pl). Należy jednak pamiętać, że działają one znacznie wolniej niż tradycyjne środki ochrony roślin.
Rotacja substancji czynnych w zwalczaniu owocówki
Podczas planowania, czym zwalczać owocówkę, trzeba pamiętać o rotacji substancji czynnych. Stosowanie wciąż tych samych preparatów prowadzi do uodpornienia się lokalnych szkodników i spadku skuteczności zabiegów.
Próg szkodliwości owocówki jabłkóweczki
Dla poprawnego określenia terminu zabiegu najważniejsza jest właściwa interpretacja nalotów motyli. Odłowione pojedyncze osobniki nie są jeszcze sygnałem do zabiegu. Próg szkodliwości owocówki stanowi odłów średnio 5 i więcej motyli w ciągu doby przez kolejne 3-4 dni. Wskazuje to na potrzebę wykonania zabiegu (Sobiszewski i Cieślińska, 2023).
Kiedy wykonać zabieg na owocówki?
Zabiegu nie wykonuje się od razu po pierwszym odłowie motyli owocówki. W praktyce przyjmuje się, że oprysk należy zaplanować po około 2-3 tygodniach od początku lotu danego pokolenia albo po 8-12 dniach od momentu stwierdzenia licznych motyli w pułapkach (Meszka i in., 2015). Istotna jest również temperatura powietrza. Motyle są aktywne głównie przy temperaturze powyżej 15°C. Przy wyższych temperaturach rozwój szkodnika zostaje przyspieszony, więc czas na wykonanie zabiegu się skraca.
Pamiętaj!
Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone w etykiecie i informacje dotyczące produktu. Zwróć uwagę na zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia oraz przestrzegaj środków bezpieczeństwa zamieszczonych w etykiecie.
Bibliografia:
- Badowska-Czubik T., Rozpara E., Danelski W., Kowalska J. (2011). Preparaty NeemAzal-T/S i Madex SC w zwalczaniu owocówki jabłkóweczki Laspeyresia pomonella. Journal of Research and Applications in Agricultural Engineering, 56(3), 20-22.
- Meszka B. (red.) (2015). Poradnik Sygnalizatora Ochrony Jabłoni.Instytut Ogrodnictwa.
- Sobiszewski P. (red.), Cieślińska M. (red. Aktualiz.) (2023). Metodyka Integrowanej Produkcji Jabłek. InHort, Instytut Ogrodnictwa, Warszawa.
- www.gov.pl, dostęp 29.03.2026
