Omacnica jarzębianka w aronii – jak rozpoznać i skutecznie zwalczać szkodnika?

Inne

Omacnica jarzębianka należy do najważniejszych szkodników aronii. Gąsienice omacnicy jarzębianki pojawiają się na plantacji wiosną i żerują w rozwijających się pąkach oraz kwiatostanach. Szkodniki uszkadzają pąki kwiatowe, co prowadzi do znacznego ograniczenia zawiązywania owoców, a w konsekwencji do dużych strat w plonie. Ochronę aronii należy prowadzić w okresie aktywnego żerowania gąsienic omacnicy jarzębianki, dlatego podstawą skutecznego zwalczania jest systematyczna lustracja plantacji i właściwe wyznaczenie terminu zabiegu. Jednym ze środków zarejestrowanych do zwalczania tego szkodnika w aronii jest Nuyard. Insektycyd zawierający deltametrynę, która działa na szkodniki kontaktowo i żołądkowo.

Omacnica jarzębianka – co to za szkodnik aronii?

Omacnica jarzębianka jest niewielkim motylem z rodziny omacnicowatych. W starszych opracowaniach gatunek ten można spotkać pod nazwą Trachycera advenella, natomiast w aktualnej metodyce stosowana jest nazwa Acrobasis advenella. Dorosłe osobniki omacnicy jarzębianki osiągają 17-24 mm rozpiętości skrzydeł. Przednie skrzydła są wielobarwne, w odcieniach brązowobrunatnych i szarych, z ciemniejszą częścią nasadową. Tylne skrzydła są szare.

W Polsce omacnica jarzębianka została po raz pierwszy opisana jako szkodnik aronii w 2004 roku (Górska-Drabik, 2009). Od tego czasu jej znaczenie na plantacjach wyraźnie wzrosło. Obecnie należy do najważniejszych gospodarczo szkodników aronii i należy oczekiwać, że również w kolejnych latach będzie stanowiła istotne zagrożenie dla plantacji.

Jak wygląda gąsienica omacnicy jarzębianki?

Gąsienica omacnicy jarzębianki ma jasnozielone ubarwienie, z dwoma charakterystycznymi wiśniowobrązowymi pasami, które biegną wzdłuż grzbietu. Pasy są wyraźnie widoczne w przedniej części ciała, a w kierunku jego tylnej części stopniowo zanikają. Gąsienice osiągają 2-4 cm długości (Sekrecka i in., 2021). Wiosną, po opuszczeniu miejsc zimowania, młode gąsienice mają zaledwie około 2 mm długości, co na początku sezonu znacznie utrudnia ich zauważenie podczas lustracji.

Jak omacnica jarzębianka uszkadza aronię?

W ciągu roku rozwija się jedno pokolenie omacnicy jarzębianki (Wójcik i in., 2016). Gąsienice zimują w spękaniach kory, najczęściej w dolnej części pędów aronii. Wraz z rozpoczęciem wegetacji niewielkie, około 2-milimetrowe gąsienice opuszczają miejsca zimowania i przemieszczają się na rozwijające się pąki kwiatowe i zasiedlają je pojedynczo.

Gąsienice omacnicy jarzębianki żerują wewnątrz pąków lub pomiędzy nimi, stopniowo oplatając miejsce żerowania przędzą. W efekcie uszkodzeniu ulegają pąki i kwiatostany, co może prowadzić do ograniczenia plonowania oraz pogorszenia jakości uzyskiwanego plonu (Magierowicz i in., 2020).

Jak rozpoznać objawy żerowania omacnicy jarzębianki?

Najwcześniejsze objawy żerowania omacnicy jarzębianki pojawiają się na rozwijających się pąkach kwiatowych. Gąsienice żerują pojedynczo, najczęściej pomiędzy pąkami lub w ich wnętrzu, dlatego początkowo niezwykle trudno je zauważyć. W miarę żerowania szkodnika uszkodzone pąki są stopniowo oplatane przędzą. Z czasem poszczególne pąki łączą się ze sobą, a oprzęd obejmuje coraz większą część kwiatostanu. Podczas lustracji plantacji warto dokładnie sprawdzać takie skupiska. Zazwyczaj po rozchyleniu oprzędu można zobaczyć żerującą gąsienicę oraz uszkodzone i wyjedzone pąki.

Objawy żerowania omacnicy jarzębianki mogą być jednak mylone z uszkodzeniami powodowanymi przez zwójkówki, dlatego przy podejrzeniu obecności szkodnika należy dokładnie sprawdzić wnętrze oprzędzonych kwiatostanów.

Monitoring omacnicy jarzębianki na plantacji aronii

Monitoring omacnicy jarzębianki należy rozpocząć wraz z początkiem wegetacji, gdy gąsienice opuszczają miejsca zimowania i przemieszczają się na pąki kwiatowe. W tym okresie należy zwracać szczególną uwagę na takie oznaki obecności szkodnika jak uszkodzone pąki, oprzęd oraz gąsienice żerujące pomiędzy pąkami lub w ich wnętrzu.

W przypadku aronii nie zostały opracowane formalne progi zagrożenia dla omacnicy jarzębianki. Metodyka Integrowanej Produkcji Aronii podaje jedynie wartości orientacyjne, które mogą pomóc w ocenie nasilenia uszkodzeń i podjęciu decyzji o potrzebie ochrony plantacji. Zostały one jednak opracowane na podstawie progów stosowanych w ochronie porzeczki, dlatego nie należy traktować ich jako jednoznacznych kryteriów wykonania zabiegu.

Jak wykonać monitoring plantacji aronii?

Pod koniec kwitnienia zaleca się przejrzenie 200 losowo wybranych wierzchołków pędów i określenie odsetka uszkodzonych. Wartość 10 proc. lub więcej uszkodzonych wierzchołków należy traktować jako orientacyjny próg zagrożenia.

Kiedy zwalczać omacnicę jarzębiankę w aronii?

Zwalczanie omacnicy jarzębianki należy rozpocząć od obserwacji plantacji już na początku wiosennej wegetacji. Termin zabiegu powinien być dostosowany do rzeczywistego pojawu szkodnika i jego aktywności na plantacji, a także do zapisów etykiety stosowanego środka.

Badania Górskiej-Drabik (2014) wykazały, że rozwój omacnicy jarzębianki jest wyraźnie zależny od temperatury, a próg termiczny rozwoju szkodnika wynosi powyżej 10°C. Wraz ze wzrostem temperatury skraca się czas rozwoju kolejnych stadiów.

Rozwój embrionalny omacnicy jarzębianki trwa od 25 dni w temperaturze 14°C do ok. 9,3 dnia w temperaturze 26°C. W przypadku gąsienic stadium L1 rozwój zajmuje odpowiednio 17 i 10 dni, a w stadium L2 – 8,9 i 6 dni.

Podobną zależność stwierdzono u starszych gąsienic oraz poczwarek, u których rozwój również przebiegał szybciej w wyższych temperaturach.

Wyniki wskazują, że wzrost temperatury przyspiesza rozwój omacnicy jarzębianki, co ma znaczenie przy określaniu tempa pojawiania się kolejnych stadiów szkodnika na plantacji.

Nuyard w zwalczaniu omacnicy jarzębianki w aronii

W ochronie aronii przed omacnicą jarzębianką znaczenie ma nie tylko prawidłowe rozpoznanie szkodnika i odpowiedni termin zabiegu, ale również właściwy dobór środka ochrony roślin. Jednym z produktów zarejestrowanych do zwalczania omacnicy jarzębianki w aronii jest Nuyard.

Nuyard jest insektycydem zawierającym 100 g/l deltametryny, która należy do grupy pyretroidów. Działa na szkodniki aronii kontaktowo i żołądkowo, a na roślinie powierzchniowo. Zgodnie z zapisami w etykiecie, Nuyard stosuje się wiosną, gdy szkodnik żeruje w kwiatostanach i wyjada pąki kwiatowe. Zalecana dawka wynosi 0,125 l/ha, przy maksymalnie dwóch zabiegach w sezonie i zachowaniu co najmniej 14-dniowego odstępu między nimi. Okres karencji dla aronii wynosi 7 dni.

Bezpieczeństwo zabiegu i ochrona owadów zapylających

Stosowanie insektycydu Nuyard wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ jest środkiem niebezpiecznym dla pszczół. Zgodnie z zasadami ochrony zapylaczy podczas stosowania środków ochrony roślin oprysk na omacnicę jarzębinkę nie powinien być wykonywany na rośliny uprawne w czasie kwitnienia ani w warunkach, gdy na plantacji występują kwitnące chwasty.

W celu zminimalizowania zagrożenia opryski należy wykonywać w godzinach, gdy pszczoły i inne owady zapylające nie są już aktywne, a więc najlepiej bardzo wczesnym rankiem lub późnym wieczorem. Należy również zachować odległość co najmniej 20 m od pasiek (www.gov.pl). Dodatkowo, przed planowanym zabiegiem warto skontaktować się z pszczelarzami i poinformować ich o terminie wykonania oprysku. Podczas stosowania środka Nuyard bezwzględnie trzeba przestrzegać wszystkich zapisów etykiety dotyczących ochrony środowiska oraz wymaganych stref ochronnych.

Przeczytaj także:

Uprawa aronii krok po kroku – zakładanie i prowadzenie plantacji

Integrowana ochrona aronii przed omacnicą jarzębianką

Skuteczna ochrona aronii przed omacnicą jarzębianką powinna opierać się przede wszystkim na regularnym monitoringu plantacji. Obserwacje warto rozpocząć już na początku wegetacji i kontynuować w okresie rozwoju pąków oraz kwitnienia. Pozwala to odpowiednio wcześnie wykryć obecność gąsienic omacnicy jarzębianki i ocenić skalę uszkodzeń.

Elementem ograniczania liczebności szkodnika na plantacji jest również usuwanie uszkodzonych i zasiedlonych przez gąsienice pędów podczas prac wykonywanych jesienią, zimą i wczesną wiosną. Ochrona chemiczna powinna być stosowana wyłącznie wtedy, gdy jest uzasadniona obserwacjami na plantacji, z wykorzystaniem zarejestrowanych do tego celu środków.

Przy planowaniu zabiegów należy uwzględniać również ochronę pszczół i innych organizmów pożytecznych. W przypadku kolejnych zabiegów powinno się stosować rotację substancji czynnych i mechanizmów działania, co ogranicza ryzyko rozwoju odporności szkodnika.

Bibliografia:

1. Górska-Drabik E .(2009). Trachycera advenella (Zinck.) (Lepidoptera, Pyralidae)—A new pest on black chokeberry (Aronia melanocarpa). Prog Plant Prot 49, 531–534.
2. Górska-Drabik E .(2014). The effects of temperature on the development  of the moth Acrobasis advenella (Zinck.) in the laboratory. Annales, XXIV (2), 17-26.
3. Magierowicz K., Górska‑Drabik E., Golan K. (2020). Effects of plant extracts and essential oils on the behavior of Acrobasis advenella (Zinck.) caterpillars and females. Journal of Plant Diseases and Protection, 127, 63–71
4. Sekrecka M. (red.) (2021). Poradnik sygnalizatora ochrony aronii. Instytut Ogrodnictwa Państwowy Instytut Badawczy, Skierniewice.
5. Wójcik P. (red.) (2016). Metodyka integrowanej produkcji aronii. Instytut Ogrodnictwa, Warszawa.
6. www.gov.pl

Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone w etykiecie i informacje dotyczące produktu. Zwróć uwagę na zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia oraz przestrzegaj środków bezpieczeństwa zamieszczonych w etykiecie.

Autor wpisu

FMC to globalna firma z ponad 140-letnią historią tworzenia innowacyjnych rozwiązań dla rolnictwa. Nasze początki sięgają 1883 roku w Kalifornii, kiedy wynalazca John Bean opracował pierwszy opryskiwacz tłokowy. Od tamtej pory nieustannie rozwijamy technologie, które wspierają nowoczesne rolnictwo.

Dowiedz się więcej o autorze