Pchełka burakowa – objawy żerowania, próg szkodliwości i zwalczanie

Inne

Pchełka burakowa jest jednym ze szkodników, które najwcześniej uszkadzają buraka cukrowego. Chrząszcze zasiedlają plantacje już od początku wegetacji. Uszkadzają liścienie i pierwsze liście właściwe. Początkowym objawem, który świadczy o żerowaniu tego agrofaga są drobne ubytki tkanki, tzw. „okienka”. Pchełka w buraku cukrowym jest szczególnie groźna podczas ciepłej, suchej i słonecznej pogody, gdyż uszkodzone siewki mogą szybko zamierać z powodu niedostatecznej ilości wody w glebie. Aby zapobiec stratom wywołanym przez szkodniki wschodów buraka niezbędna jest regularna lustracja plantacji i szybkie rozpoznanie agrofagów. Jak i kiedy zwalczać pchełkę burakową na plantacjach?

Czym jest pchełka burakowa i jak wygląda?

Pchełka burakowa, łac. Chaetocnema concinna jest niewielkich rozmiarów chrząszczem należącym do najważniejszych szkodników wschodów buraka cukrowego. Osobniki dorosłe osiągają długość 1,5-2,6 mm (Piszczek i in., 2020). Ich ciało jest czarne lub czarnogranatowe, silnie wypukłe i wyraźnie połyskujące.

Charakterystyczną cechą gatunku są mocno rozwinięte tylne odnóża, które umożliwiają wykonywanie chrząszczom skoków. Pchełka w burakach, po spłoszeniu, gwałtownie odskakuje, co ułatwia jej wykrycie podczas lustracji plantacji.

Na plantacjach buraka mogą występować również inne gatunki pchełek, przede wszystkim pchełka burakowa południowa oraz pchełka czarna. Ich rozróżnienie na podstawie cech widocznych gołym okiem jest zwykle trudne. Z praktycznego punktu widzenia określenie gatunku pchełki ma mniejsze znaczenie niż szybkie rozpoznanie charakterystycznych objawów żerowania oraz ocena stopnia zagrożenia dla młodych roślin.

Cykl rozwojowy pchełki burakowej

Cykl rozwojowy pchełki burakowej obejmuje jedno pokolenie w ciągu roku. Zimują dorosłe osobniki. Wiosną chrząszcze opuszczają miejsca zimowania i przemieszczają się na plantacje buraków. Żerują na nadziemnych częściach młodych roślin, przez co powodują istotne straty gospodarcze.

Na początku czerwca samice składają jaja do gleby w sąsiedztwie systemu korzeniowego roślin. Miejscem rozwoju larw są przede wszystkim korzenie buraka, ale także innych roślin żywicielskich, w tym rdestów, szczawiów i rabarbaru.

Larwy żerują w strefie korzeniowej, po czym przechodzą przepoczwarczenie w glebie. Szkodliwość larw w porównaniu z żerowaniem chrząszczy jest niewielka i zazwyczaj ma marginalny wpływ na wysokość plonu. Pod koniec lata pojawiają się dorosłe chrząszcze nowego pokolenia, które po okresie aktywności przygotowują się do zimowania i rozpoczęcia kolejnego cyklu w następnym sezonie.

Kiedy pchełka burakowa stanowi największe zagrożenie?

Pchełka burakowa stanowi największe zagrożenie w początkowych fazach rozwoju buraka. W tym czasie młode rośliny mają niewielką powierzchnię asymilacyjną, a ich zdolność do odbudowy uszkodzonych tkanek jest ograniczona. Nawet stosunkowo niewielkie uszkodzenia powodowane przez chrząszcze mogą wówczas znacząco osłabić rośliny. Ryzyko utrzymuje się do momentu wykształcenia przez buraki 2-3 par liści.

Nasileniu występowania pchełki burakowej sprzyja ciepła, sucha i słoneczna pogoda, która zwiększa aktywność chrząszczy. Z kolei chłód oraz częste opady ograniczają aktywność tego szkodnika.

Uszkodzone przez pchełki liścienie i liście cechują się zwiększoną transpiracją, co przy niedostatecznej wilgotności gleby znacząco zwiększa ryzyko więdnięcia i zamierania młodych roślin.

Szczególnie narażone na duże zniszczenia spowodowane żerowaniem chrząszczy pchełki burakowej są plantacje, na których wschody są nierównomierne lub rośliny od początku rozwijają się słabiej.

Takie buraki mają mniejszą zdolność do regeneracji uszkodzonej powierzchni liści i szybciej odczuwają skutki żerowania chrząszczy.

Monitoring pod kątem pchełki burakowej należy rozpocząć od brzegów pól, zwłaszcza od strony terenów, na których pchełka może znajdować dogodne miejsca do przezimowania, ponieważ właśnie tam najczęściej obserwuje się pierwsze naloty szkodnika.

Tabela 1 przedstawia ogólną ocenę czynników wpływających na ryzyko wystąpienia uszkodzeń przez pchełkę burakową. Nie stanowi samodzielnego kryterium wykonania zabiegu ochronnego. Decyzję należy podejmować na podstawie bieżącego monitoringu plantacji oraz nasilenia występowania szkodnika.

Przeczytaj także:

Uprawa buraka cukrowego krok po kroku – wymagania, siew i ochrona

Jak wyglądają objawy żerowania pchełki burakowej?

Najbardziej charakterystycznym objawem żerowania pchełki burakowej są drobne okienka na liściach buraka. Początkowo widoczne są liścieniach, a następnie również na liściach właściwych. Chrząszcze uszkadzają także łodyżki podliścieniowe. W początkowej fazie uszkodzeniu ulega jedynie górna warstwa blaszki liściowej, natomiast dolna skórka pozostaje nienaruszona. Po kilku dniach skórka zasycha i wykrusza się, wskutek czego powstają charakterystyczne dziury w liściach buraka (Piszczek i in., 2018).

Uszkodzenia spowodowane przez pchełkę burakową mają istotny wpływ na rozwój młodych roślin. Ubytek tkanek ogranicza powierzchnię asymilacyjną liści, a uszkodzone miejsca sprzyjają nadmiernej utracie wody. W efekcie pogarsza się przebieg fotosyntezy oraz gospodarka wodna siewek, co prowadzi do zahamowania ich wzrostu. W przypadku uszkodzenia brzegu blaszki liściowej liść może ulegać charakterystycznemu wyginaniu, a silnie uszkodzone liścienie buraka i młode liście stopniowo więdną i zasychają. Porażone przez pchełki burakowe rośliny łatwiej ulegają porażeniu przez patogeny oraz stają się wrażliwsze na fitotoksyczne działanie środków ochrony roślin (Piszczek i in., 2020).

Pchełka burakowa objawy żerowania

• Okienka na liściach buraka
• Zahamowanie wzrostu
• Więdnięcie i zamieranie silnie uszkodzonych siewek

Pchełka burakowa a drobnica burakowa – jak je odróżnić?

We wczesnych fazach rozwojowych buraka uszkodzenia powodowane przez pchełkę burakową oraz drobnicę burakową mogą być ze sobą mylone. Jednak oba gatunki żerują w odmienny sposób i pozostawiają po sobie charakterystyczne uszkodzenia. Prawidłowe rozpoznanie szkodnika ma duże znaczenie dla oceny zagrożenia oraz wyboru dalszego postępowania w ochronie plantacji.

Pchełka burakowa żeruje przede wszystkim na nadziemnych częściach roślin. Chrząszcze wygryzają niewielkie fragmenty tkanek liścieni, liści właściwych oraz sporadycznie łodyżek podliścieniowych. Pozostawiają charakterystyczne okienka, które z czasem przekształcają się w drobne perforacje. Cechą ułatwiającą rozpoznanie tego gatunku jest zachowanie dorosłych owadów. Zaniepokojone chrząszcze odskakują.

Z kolei drobnica burakowa żeruje głównie na szyjce korzeniowej oraz korzeniu, gdzie wygryza niewielkie jamki (Piszczek i in., 2018). Z czasem miejsca uszkodzeń czernieją. Wyżerki można zauważyć również na liścieniach i liściach sercowych. Żerowanie szkodnika na kiełkujących nasionach powoduje deformację siewek. Zamieranie siewek wskutek uszkodzeń spowodowanych przez drobnicę burakową niekiedy może być mylone ze zgorzelą siewek (Janas i Grzesik, 2017). W przypadku podejrzenia drobnicy burakowej konieczne jest wykopanie całej siewki i ocena części podziemnych, ponieważ to właśnie tam zwykle znajdują się najbardziej charakterystyczne uszkodzenia.

Ponieważ we wczesnym okresie wegetacji na plantacjach mogą występować jednocześnie różne szkodniki wschodów buraków, nie każda deformacja liści ani ubytek tkanki świadczą o żerowaniu pchełki burakowej. Rozpoznanie agrofagów powinno zawsze opierać się na identyfikacji charakterystycznych uszkodzeń oraz potwierdzeniu obecności sprawcy.

Tabela 2 Charakterystyka uszkodzeń powodowanych przez szkodniki i herbicydy w buraku (Piszczek i in., 2018; Adamicki i in., 2020; Piszczek i in., 2020)

Dlaczego pchełka burakowa jest szczególnie groźna podczas suszy?

Szkodliwość pchełki burakowej wyraźnie wzrasta w okresach niedoboru wody. Wygryzanie tkanek liścieni oraz młodych liści prowadzi do powstawania licznych perforacji, przez które rośliny tracą więcej wody. Jednocześnie zmniejsza się powierzchnia asymilacyjna odpowiedzialna za fotosyntezę, co ogranicza tempo rozwoju roślin.

W warunkach ograniczonej wilgotności gleby regeneracja roślin przebiega znacznie wolniej. W efekcie nawet pozornie niewielkie uszkodzenia mogą prowadzić do silnego osłabienia roślin, a przy długotrwałej suszy do ich więdnięcia i zamierania. Z tego względu plantacje wymagają systematycznej lustracji, która pozwala wykryć świeże ślady żerowania pchełek.

Należy również pamiętać, że rośliny osłabione przez żerowanie pchełki burakowej mogą wykazywać większą wrażliwość na działanie herbicydów. Przed wykonaniem kolejnego zabiegu warto więc ocenić nie tylko nasilenie występowania szkodnika, ale również aktualną kondycję plantacji.

Przeczytaj także:

Szkodniki buraka – kompendium wiedzy

Jak monitorować pchełkę burakową?

Monitoring pchełki burakowej przeprowadza się w okresie wschodów i rozwoju młodych roślin, tj. już od fazy BBCH 10-12. W tym okresie rośliny są najbardziej podatne na uszkodzenia.

Lustracja plantacji buraka powinna być prowadzona od brzeżnych pasów uprawy, ponieważ właśnie tam w pierwszej kolejności pojawiają się chrząszcze po opuszczeniu miejsc zimowania. Pomocnym narzędziem w wykrywaniu nalotu pchełki burakowej są żółte naczynia ustawiane około 10-20 metrów w głąb plantacji.

Naczynia należy wypełnić wodą z dodatkiem substancji zmniejszającej napięcie powierzchniowe, co ułatwia zatrzymywanie odławianych owadów w ich wnętrzu. Po wykryciu pierwszych chrząszczy lustracja powinna być przeprowadzana systematycznie w kilku reprezentatywnych punktach pola. W trakcie lustracji sprawdza się po kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt roślin w każdym miejscu. Łącznie ocenie należy poddać około 150-200 roślin lub większą liczbę, jeżeli wymaga tego wielkość i zróżnicowanie plantacji (Piszczek i in., 2020).

Podczas lustracji należy zwracać uwagę zarówno na obecność samych chrząszczy, jak i na świeże objawy żerowania. Istotne jest odróżnienie nowych uszkodzeń od starszych, zaschniętych otworów. Pomocniczo podczas obserwacji można wykorzystywać również czerpak entomologiczny.

Próg ekonomicznej szkodliwości pchełki burakowej

Próg ekonomicznej szkodliwości określa taki poziom zagrożenia, przy którym dalsze żerowanie szkodnika może powodować straty gospodarcze, które uzasadniają podjęcie działań ochronnych. Próg szkodliwości pchełki burakowej powinien być zawsze rozpatrywany w odniesieniu do aktualnej sytuacji panującej na plantacji i być interpretowany zgodnie z fazą rozwojową roślin, wyrównaniem i kondycją wschodów, wilgotnością gleby, przebiegiem pogody oraz obecnością świeżych, nadal powiększających się uszkodzeń. Takie podejście pozwala właściwie ocenić rzeczywiste zagrożenie i podjąć decyzję adekwatną do sytuacji na plantacji.

Kiedy zwalczać pchełkę burakową?

Pchełkę burakową najlepiej zwalczać w fazie liścieni i pierwszych liści właściwych (BBCH 10-12) kiedy istotne znaczenie mogą mieć już pojedyncze wyżerki. Jest to szczególnie ważne w sytuacji, gdy utrzymują się warunki sprzyjające dalszemu nasileniu żerowania chrząszczy. Takie warunki to wspominane już wcześniej ciepła, sucha i słoneczna pogoda.

Od wschodów do fazy 4-5 liści za wartość progową przyjmuje się 5-10 chrząszczy na 1 m² (Piszczek i in., 2018). Przy ocenie liczebności chrząszczy różnych gatunków pchełek metodą czerpakową wartością, która wskazuje na zagrożenie jest 100-200 chrząszczy odłowionych w 100 ruchach czerpakiem (Piszczek i in., 2020).

Jak ograniczać występowanie pchełki metodami agrotechnicznymi?

Skuteczne zwalczanie pchełki burakowej powinno opierać się przede wszystkim na działaniach profilaktycznych. Integrowana ochrona buraka w pierwszej kolejności zakłada ograniczenie liczebności szkodnika poprzez zastosowanie odpowiedniej agrotechniki.

Istotne znaczenie mają tu odpowiedni płodozmian oraz izolacja przestrzenna plantacji od pól, na których buraki były uprawiane w poprzednim sezonie. Izolacja przestrzenna utrudnia migrację chrząszczy na młode plantacje, dzięki czemu presja szkodników wschodów buraka może być wyraźnie mniejsza.

Równie istotne jest staranne przygotowanie stanowiska poprzez przyorywanie resztek pożniwnych, spulchnianie gleby oraz zwalczanie chwastów komosowatych, rdestu oraz szczawiu (Piszczek i in., 2018; Czerniakowski i Zadorożny, 2019). Ogranicza to bazę bytowo-żerową szkodników i zmniejsza ich presję w kolejnym sezonie. Rośliny, które rosną w optymalnych warunkach lepiej się rozwijają. Dzięki czemu przechodzą szybciej przez fazy największej podatności na uszkodzenia i buraki lepiej kompensują uszkodzenia powodowane przez szkodniki.

Zwalczanie pchełki burakowej – kiedy wykonać zabieg?

Decyzję kiedy zwalczać pchełkę burakową należy podejmować na podstawie regularnej lustracji plantacji oraz oceny rzeczywistego zagrożenia. Najważniejszy okres ochrony przypada na fazę wschodów i pierwszych liści właściwych, gdy młode rośliny są najbardziej podatne na uszkodzenia. Zabieg powinno się rozważyć po stwierdzeniu występowania szkodnika w uprawie oraz pojawieniu się świeżych uszkodzeń na liścieniach i młodych liściach. Nie powinno się czekać na zamieranie siewek i przerzedzenie plantacji. Jednocześnie nie powinno się też wykonywać oprysku rutynowo, bez wcześniejszej oceny sytuacji na polu. Zgodnie z zasadami integrowanej ochrony roślin działania chemiczne powinny być uzasadnione wynikami monitoringu.

W ochronie buraka cukrowego można stosować jedynie takie środki ochrony, które posiadają aktualną rejestrację przeciwko pchełce burakowej w jego uprawie. Termin zabiegu, dawkę, ilość cieczy roboczej oraz pozostałe parametry aplikacji należy każdorazowo dostosowywać do zapisów etykiety danego środka.

Jednym z produktów zarejestrowanych do ochrony buraka cukrowego przed pchełką burakową jest Nuyard, który zawiera 100 g/l deltametryny będącej substancją czynną z grupy pyretroidów. Nuyard działa kontaktowo i żołądkowo na szkodniki, a na powierzchni roślin w sposób powierzchniowy. Oprysk na pchełkę burakową może być wykonany po stwierdzeniu obecności szkodnika lub uszkodzeń, w fazach rozwojowych BBCH 11-39. Aby uzyskać jak najwyższą możliwą skuteczność zabiegu, ważne jest jego wykonanie we właściwym terminie.

Najczęstsze błędy w ochronie buraka przed pchełką burakową

Zbyt późne rozpoczęcie lustracji plantacji buraka cukrowego – monitorowanie warto rozpocząć już od wschodów buraka, a nie dopiero po pojawieniu się licznych otworów w liściach.

Kontrolowanie wyłącznie środka plantacji – pchełki często nalatują uprawy od obrzeży pola, dlatego lustracja powinna obejmować całą plantację.

Mylenie świeżych uszkodzeń ze starszymi perforacjami – decyzję o zabiegu należy opierać na świeżych śladach żerowania oraz obecności aktywnych chrząszczy.

Mylenie pchełki burakowej z drobnicą burakową – prawidłowa identyfikacja sprawcy uszkodzeń jest niezbędna do wyboru właściwej metody ochrony.

Nieuwzględnianie wpływu suszy – niedobór wody spowalnia wzrost buraka, wydłuża okres podatności roślin na żerowanie szkodników oraz zwiększa znaczenie uszkodzeń

Wykonywanie zabiegu bez oceny zagrożenia – oprysk powinien być poprzedzony lustracją plantacji i oceną potrzeby wykonania zabiegu, zgodnie z zasadami integrowanej ochrony roślin.

Stosowanie środka poza zakresem etykiety – należy używać wyłącznie produktów zarejestrowanych do zwalczania pchełki burakowej w buraku cukrowym oraz przestrzegać zapisów etykiety użytego środka.

Wykonywanie zabiegu pyretroidem w nieodpowiednich warunkach termicznych – wysokie temperatury mogą obniżać skuteczność pyretroidów, dlatego zabieg należy wykonywać zgodnie z zaleceniami etykiety.

Niewystarczające pokrycie roślin cieczą roboczą – preparaty, które działają kontaktowo wymagają dokładnego pokrycia powierzchni roślin, co pozwala zapewnić odpowiednią skuteczność zabiegu.

Automatyczne łączenie insektycydu z herbicydem – przed wykonaniem mieszaniny zbiornikowej należy sprawdzić zapisy etykiet obu środków czy taka mieszanina jest dozwolona. Należy również uwzględnić kondycję młodych roślin, aby nie zwiększać ryzyka fitotoksyczności.

Brak rotacji środków ochrony roślin – wielokrotne stosowanie produktów o tym samym mechanizmie działania oraz należących do tych samych grup chemicznych sprzyja rozwojowi odporności szkodników.

Pchełka burakowa – podsumowanie

Pchełka burakowa stanowi największe zagrożenie dla buraka cukrowego w fazie liścieni oraz pierwszych liści właściwych. W tym okresie młode rośliny są najbardziej podatne na uszkodzenia. Z tego powodu monitoring plantacji należy rozpocząć już w okresie wschodów roślin. W trakcie takiej lustracji należy zwracać szczególną uwagę na brzegi pola, skąd szkodnik często rozpoczyna naloty. Świeże okienka w liściach są sygnałem świadczącym o aktywnym żerowaniu pchełki i wymagają dokładnej oceny zagrożenia. Decyzja o wykonaniu zabiegu powinna uwzględniać fazę rozwojową buraka, aktualne warunki pogodowe, kondycję roślin oraz poziom występowania szkodnika. Każdy zastosowany insektycyd musi być używany zgodnie z aktualną etykietą, z zachowaniem zalecanych dawek i warunków aplikacji.

Bibliografia:

1. Adamicki F., Dobrzański A., Nawrocka B., Sobolewski J. (2020). Metodyka integrowanej produkcji buraków ćwikłowych. Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Warszawa.
2. Czerniakowski Z., Zadorożny Ł. (2019). Chrząszcze (Coleoptera) na plantacjach wybranych ziół w południowo-wschodniej Polsce. Progress in Plant Protection 60 (2), 143-148.
3. Janas R., Grzesik M. (2017). Instrukcja uprawy buraka ćwikłowego (Beta vulgaris L.) na nasiona metodami ekologicznymi. Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice.
4. Piszczek J. (red.), Tratwal A. (red.), Strażyński P. (red.) (2020). Poradnik sygnalizatora ochrony buraka. Instytut Ochrony Roślin Państwowy Instytut Badawczy, Poznań.
5. Piszczek J. (red.), Strażyński P. (red.), Mrówczyńśki M. (red.) (2018). Metodyka integrowanej ochrony buraka cukrowego i pastewnego dla doradców. Instytut Ochrony Roślin Państwowy Instytut Badawczy, Poznań.

Autor wpisu

FMC to globalna firma z ponad 140-letnią historią tworzenia innowacyjnych rozwiązań dla rolnictwa. Nasze początki sięgają 1883 roku w Kalifornii, kiedy wynalazca John Bean opracował pierwszy opryskiwacz tłokowy. Od tamtej pory nieustannie rozwijamy technologie, które wspierają nowoczesne rolnictwo.

Dowiedz się więcej o autorze