Jak stosować fungicydy w zbożach, żeby były skuteczne?

Uprawy polowe

Pogoda w każdym sezonie jest inna. Zakres temperatur i opadów w danym roku w istotny sposób decydują o tym, czy konkretny patogen grzybowy wystąpi w uprawie z większym nasileniem. Z tego powodu, co roku właściwą strategię ochrony fungicydowej należy planować w oparciu o panujące warunki. Jednak skuteczna ochrona zbóż przed chorobami grzybowymi to nie tylko kwestia wyboru odpowiedniego produktu. Równie istotne są termin oraz warunki jego aplikacji. Oprysk wykonany w niewłaściwym czasie, nawet przy użyciu najlepszego produktu, może okazać się nieskuteczny. Jak stosować fungicydy w zbożach?

Od czego zależy skuteczność fungicydów?

Skuteczność działania fungicydów w dużym stopniu zależy od warunków pogodowych. Warunki te wpływają zarówno na aktywność patogenów, jak i na działanie samego preparatu oraz jego pobieranie przez roślinę.

Temperatura i wilgotność powietrza 

W przypadku większości fungicydów najlepsze efekty uzyskuje się przy umiarkowanych temperaturach, zazwyczaj w zakresie około 10-20°C. Temperatura poniżej 5°C powoduje znaczne spowolnienie procesów fizjologicznych, które zachodzą w roślinach. Ogranicza to wnikanie i przemieszczanie się substancji czynnej, a tym samym obniża skuteczność zabiegu.

Przy zbyt niskiej wilgotności ciecz robocza szybko odparowuje z powierzchni liści. Za minimalny poziom wilgotności uznaje się około 40 proc.. Natomiast najlepsze warunki do oprysku fungicydami występują przy wilgotności rzędu 60-80 proc. (Kieloch, 2009). Dodatkowo, fungicydy aplikowane w warunkach niskiej wilgotności i wysokiej temperatury mogą wykazywać działanie fitotoksyczne w stosunku do rośliny chronionej (Wachowska i in., 2017).

Odmiana zboża 

Duże znaczenie ma także odmiana zboża, zwłaszcza jej odporność na choroby grzybowe. Na odmiany bardziej odporne presja chorób jest mniejsza. W takich warunkach często możliwe jest stosowanie niższych dawek fungicydów. Podczas przygotowywania programu ochrony fungicydowej na dany sezon, warto sprawdzić w katalogu COBORU, na które choroby dana odmiana wykazuje większą odporność, a na które jest bardziej podatna.

Nawożenie azotem a skuteczność działania fungicydów 

Kolejnym istotnym czynnikiem wpływającym na skuteczność działania fungicydów jest nawożenie azotem. Nadmierne dawki azotu sprzyjają intensywnemu wzrostowi roślin, co prowadzi do zagęszczenia łanu i ograniczenia jego przewiewności. W takich warunkach łatwo utrzymuje się podwyższona wilgotność, która sprzyja rozwojowi chorób grzybowych.

Ponadto wysokie nawożenie azotowe zwiększa podatność roślin na porażenie przez patogeny (Kurowski i in., 2004). W rezultacie, nawet przy zastosowaniu nowoczesnych fungicydów, skuteczność ochrony może być ograniczona w warunkach silnej presji chorób.

Termin i głębokość siewu

Na skuteczność działania fungicydów wpływa także termin i głębokość siewu. Termin siewu decyduje o warunkach początkowego rozwoju roślin. Zbyt wczesny siew powoduje nadmierny ich rozwój przed zimą. Zbyt późny prowadzi do słabego rozwoju systemu korzeniowego i wejścia w przerwę wegetacyjną w gorszej kondycji. W obu przypadkach, zwłaszcza u ozimin, rośnie podatność na choroby. Znaczenie ma również głębokość siewu. Zbyt głęboki siew opóźnia wschody i osłabia rośliny. W efekcie stają się one bardziej podatne na choroby grzybowe (Hołubowicz-Kliza, 2023).

Przeczytaj także:

Ochrona fungicydowa zbóż – program zabiegów, terminy i skuteczna strategia ochrony

Kiedy wykonywać zabiegi fungicydowe?

Termin wykonania zabiegów fungicydowych w dużym stopniu decyduje o ich skuteczności. W praktyce rolniczej dużym ułatwieniem jest skala BBCH, która opisuje kolejne fazy rozwojowe zbóż. Pozwala ona precyzyjnie określić moment, w którym roślina jest najbardziej narażona na infekcje oraz odpowiednio dopasować termin oprysku.

Rozpoczęcie ochrony fungicydowej powinno wynikać z bieżącej oceny plantacji i mieć charakter prewencyjny. Zazwyczaj opryski rozpoczyna się zabiegiem T1 wiosną, jednak w niektórych przypadkach niezbędny jest również jesienny oprysk T0.

W uprawach gęstych, wcześnie wysianych i o ograniczonej przewiewności ryzyko wystąpienia chorób grzybowych jest większe, dlatego zabiegi często trzeba rozpocząć wcześniej.

Zabiegi fungicydowe należy zaplanować tak, aby nie było „luk” w ochronie zbóż i aby były one zabezpieczone przed chorobami grzybowymi aż do zbioru.

Dlaczego nie warto czekać na objawy chorób grzybowych?

Opieranie decyzji o wykonaniu oprysku fungicydowego wyłącznie na widocznych objawach porażenia grzybowego jest błędem. Infekcje często rozwijają się w sposób utajony, ograniczając tym samym potencjał produkcyjny zbóż. Powstałych na tym etapie strat rośliny często nie mogą później nadrobić.

Choroby grzybowe bywają trudne do zwalczania. W profilaktyce szczególnie ważne jest dotrzymywanie terminów zabiegów i unikanie ich opóźnień. Ochronę należy prowadzić także wtedy, gdy istnieje jedynie ryzyko wystąpienia choroby na plantacji. W przeciwnym razie patogen może się szybko rozprzestrzenić i doprowadzić do silniejszego porażenia roślin.

Przeczytaj także:

Jak choroby grzybowe wpływają na plon zbóż? Realne straty i przykłady

Najczęstsze błędy w stosowaniu fungicydów

Jednym z najczęstszych błędów w stosowaniu fungicydów jest wykonywanie zabiegów zbyt późno. W przypadku oprysków interwencyjnych choroba jest już rozwinięta, co może prowadzić do ograniczenia potencjału produkcyjnego zbóż nawet o ponad 70 proc.

Kolejnym błędem jest wykonywanie oprysków podczas nieodpowiednich warunków pogodowych. Zbyt niska temperatura, zbyt wysoka wilgotność lub deszcz po oprysku ograniczają działanie środka i mogą go częściowo zmyć z roślin. Z kolei jednoczesne zbyt niska wilgotność oraz zbyt wysoka temperatura mogą powodować fitotoksyczne działanie substancji czynnych zawartych w fungicydach.

Istotnym problemem jest również brak rotacji substancji czynnych. Stosowanie przez dłuższy czas preparatów o tym samym mechanizmie działania prowadzi do uodparniania się patogenów. W efekcie fungicydy tracą swoją skuteczność, a zwalczanie chorób staje się coraz trudniejsze.

Częstym błędem jest także niedostateczne pokrycie roślin cieczą roboczą. Nierównomierny oprysk powoduje, że część zbóż pozostaje niezabezpieczona, co stwarza warunki do rozwoju infekcji. Szczególnie problematyczne jest to w gęstych łanach, gdzie dostęp cieczy do dolnych partii roślin jest ograniczony.

Jak dobrać fungicyd do warunków na polu?

Skład fungicydu, długość działania i renoma producenta

Przy wyborze fungicydów należy zwrócić uwagę na ich skład, długość działania oraz renomę producenta. Dobór konkretnego fungicydu powinien być ściśle dostosowany do warunków, które panują aktualnie na plantacji. Bardzo istotne jest uwzględnienie rodzaju chorób występujących lub spodziewanych w uprawie.

Faza rozwojowa zbóż

Na dobór fungicydu wpływa również faza rozwojowa zbóż, ponieważ w różnych etapach rozwoju rośliny inne organy odgrywają główną rolę. Zabieg T1, wykonywany na początku strzelania w źdźbło, chroni podstawę źdźbła i dolne liście. Zabieg T2, najczęściej wykonywany około 2-3 tygodnie później. Koncentruje się na ochronie liści i opiera się na fungicydach o szerokim spektrum działania, łączących efekt zapobiegawczy i interwencyjny. W praktyce stosuje się w nim takie produkty jak Avtar, Avtar Pro, Promino Extra 240 EC czy Seamac® OR Expert. Ostatni zabieg, T3, wykonywany po kłoszeniu lub w fazie kwitnienia, ma na celu ochronę kłosa.

Przebieg pogody 

Pogoda wpływa zarówno na rozwój chorób, jak i działanie środka. W warunkach wysokiej wilgotności i umiarkowanych temperatur presja infekcji jest większa, więc potrzebne są preparaty o wydłużonym mechanizmie działania oraz zwiększonej odporności na zmywanie.

Bibliografia:

1. Hołubowicz-Kliza G. (2023). ABC wysiewu zbóż. Tablice norm wysiewu. Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznastwa Państwowy Instytut Badawczy, Puławy.
2. Kieloch R. (2009). Przyrodnicze i agrotechniczne uwarunkowania skuteczności zabiegów chwastobójczych. Studia i Raporty IUNG – PIB (18), 79-88.
3. Kurowski T. P., Sadowski T., Adamiak J., Borawska M. (2004). Wpływ nawożenia azotem i stosowania fungicydu na nasilenie chorób jęczmienia ozimego. Acta Scientiarum Polonorum. Agricultura, 3(2), 97-107.
4. Wachowska U., Goriewa K., Duba A. (2017). Charakterystyka grup fungicydów i induktorów odporności stosowanych w ograniczaniu występowania patogenów zbóż. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych, 589, 109-121.

Zachęcamy do przeczytania również artykułu: Prawidłowe stosowanie fungicydów – 4 tajniki

Autor wpisu

FMC to globalna firma z ponad 140-letnią historią tworzenia innowacyjnych rozwiązań dla rolnictwa. Nasze początki sięgają 1883 roku w Kalifornii, kiedy wynalazca John Bean opracował pierwszy opryskiwacz tłokowy. Od tamtej pory nieustannie rozwijamy technologie, które wspierają nowoczesne rolnictwo.

Dowiedz się więcej o autorze