Śmietka kapuściana – objawy, larwy, zwalczanie i oprysk
Najbardziej niebezpiecznym szkodnikiem w uprawach roślin kapustnych i rzepaku jest śmietka kapuściana. Szkody na plantacjach powodują larwy. Ich zwalczanie nie jest łatwe i wymaga działań rozłożonych w czasie. Skuteczność ochrony zależy m.in. od terminu podjęcia zabiegów, zastosowanych substancji aktywnych oraz wcześniej prowadzonych działań profilaktycznych. Brak odpowiedniej ochrony sprawia, że śmietka kapuściana w rzepaku i warzywach kapustnych może powodować straty przekraczające nawet 80 proc. plonu.
Spis treści
Śmietka kapuściana – zwalczanie, o czym warto pamiętać?
Jak wygląda śmietka kapuściana i jej larwy?
Jak wygląda śmietka kapuściana i czy można ją pomylić z innym szkodnikiem występującym na warzywach kapustnych? Śmietka kapuściana jest szarą muchówką, która dorasta do około 6 mm długości, o bordowych oczach. Osobniki dorosłe z wyglądu przypominają muchę domową. Jednak są od niej nieco mniejsze, a ich ciało pokryte jest charakterystycznymi czarnymi szczecinkami.
Larwy śmietki kapuścianej są beznogie, białe. Dorastają do około 7 mm długości (Anyszka i in., 2023). Larwy śmietki można spotkać na takich roślinach jak rzepak, kapusta głowiasta, kapusta włoska, kapusta pekińska, brokuł, kalafior, rzodkiew czy kalarepa. Żerują również na chwastach, w tym gorczycy polnej, taszniku pospolitym, rzodkwi świrzepie oraz tobołkach polnych (Rogowska i Wrzodak, 2013).
Szkody powodowane przez śmietkę kapuścianą w uprawach
Śmietka kapuściana w uprawach kapustnych i rzepaku powoduje szkody wyłącznie w fazie larwalnej. Początkowo larwy uszkadzają drobne korzenie, a następnie wgryzają się w korzeń główny i szyjkę korzeniową roślin. Śmietka kapuściana w kalafiorze i brokule drąży tunele wewnątrz róż, natomiast w kapuście uszkadza dolne liście. Żerujące owady zanieczyszczają wydrążone korytarze swoimi odchodami. Porażenie roślin już przez trzy larwy śmietki może prowadzić do ich całkowitego zniszczenia.
Rośliny porażone przez śmietkę kapuścianą można łatwo wyciągnąć z ziemi. Uszkodzenia systemu korzeniowego powodują zahamowanie wzrostu, więdnięcie oraz wyleganie roślin. W okresach niedoboru wody rośliny żółkną i zamierają.
Śmietka w rzepaku przyczynia się również do słabszego jego przezimowania.
Objawy żerowania śmietki kapuścianej
- Uszkodzenia drobnych korzeni i korzenia głównego
- Tunele w różach i liściach
- Uszkodzenia szyjki korzeniowej
- Łatwe wyciąganie roślin z ziemi
- Zahamowanie wzrostu roślin
- Żółknięcie roślin
- Gnicie tkanek
Śmietka kapuściana – monitoring plantacji
Monitoring śmietki kapuścianej pozwala określić początek nalotu szkodnika oraz wyznaczyć optymalny termin jego zwalczania. Obecność muchówek stwierdza się przy użyciu pułapek zapachowych, które wabią wyłącznie samice. Na plantacjach wczesnych warzyw kapustnych powinny być one ustawiane od początku kwietnia do połowy pierwszej dekady maja, natomiast w uprawach późnych warzyw od połowy lipca do połowy pierwszej dekady września (Sobolewski i in., 2019).
Kiedy pojawia się śmietka kapuściana na plantacjach?
Lot śmietki kapuścianej pokolenia wiosennego przypada na przełom kwietnia i maja, gdy gleba ogrzewa się do temperatury około 10°C. Masowy wylęg larw następuje w maju. Drugie pokolenie pojawia się na przełomie czerwca i lipca, a trzecie na początku września. Taka intensywność pojawu szkodnika powoduje, że śmietka kapuściana żeruje niemal przez cały okres wegetacyjny i zagraża wielu roślinom uprawnym.
Próg zagrożenia dla śmietki kapuścianej stanowi odłowienie dwóch muchówek dziennie przez kolejne dwa dni.
Śmietka kapuściana – zwalczanie
Zwalczanie śmietki kapuścianej jest trudne i rozciągnięte w czasie. Najskuteczniejsze jest połączenie działań profilaktycznych z odpowiednio dobranymi zabiegami chemicznymi. Dzięki temu można znacząco ograniczyć straty spowodowane przez larwy śmietki i zapewnić prawidłowy rozwój roślin.
Metody profilaktyczne w zwalczaniu śmietki kapuścianej
Skuteczne zwalczanie śmietki kapuścianej powinno opierać się przede wszystkim na działaniach profilaktycznych, które ograniczają presję szkodnika na plantacji. Duże znaczenie ma prawidłowo prowadzony płodozmian, a także zachowanie izolacji przestrzennej plantacji. Ważnym elementem działań profilaktycznych jest systematyczne zwalczanie chwastów stanowiących rośliny żywicielskie śmietki. Uzupełnieniem tych działań jest uprawa gleby, która ma na celu redukcję populacji szkodników poprzez niszczenie ich poczwarek.
Do zalecanych działań profilaktycznych przeciw żerowaniu śmietki kapuścianej należą m.in.:
- Co najmniej 4 letnia przerwa w uprawie kapustnych na tym samym polu
- Izolacja przestrzenna plantacji
- Niszczenie chwastów
- Niszczenie resztek pożniwnych
- Wzmocnienie roślin przed zimowaniem, np. poprzez nawożenie poprawiające ich kondycję i zimotrwałość
Oprysk chemiczny na śmietkę kapuścianą
Czym zwalczyć śmietkę kapuścianą w uprawach kapustnych?
Do zwalczania śmietki kapuścianej zarejestrowanych jest zaledwie kilka substancji czynnych. Spośród wszystkich zarejestrowanych środków na szczególną uwagę zasługuje Verimark® 200 SC. Cyjanotraniliprol, który występuje w produkcie Verimark® 200 SC, pod nazwą handlową CYAZYPYR®, dzięki specjalnej formulacji może być podawany roślinom wprost do systemu korzeniowego i wraz z sokami rozprowadzany do wszystkich tkanek. Jest to szczególnie cenne przy budowaniu odporności rozsady warzyw kapustnych. Innym produktem w ochronie upraw polowych CYAZYPYR® może być stosowany pod postacią produktu Benevia® 100 OD <<< SPRAWDŹ!
Zwalczanie śmietki kapuścianej w rzepaku
Co na śmietkę kapuścianą można stosować w rzepaku? W uprawach rzepaku ozimego i jarego zarejestrowanych jest zaledwie kilkanaście preparatów przeznaczonych do zwalczania tego szkodnika. Zawierają one substancje czynne takie jak acetamipryd, cypermetryna, flupyradifuron, deltametryna, cyjanotraniliprol oraz kombinację acetamiprydu z lambda-cyhalotryną (www.gov.pl).
Śmietka kapuściana – oprysk
Oprysk na śmietkę kapuścianą należy przeprowadzać zgodnie z wynikami monitoringu nalotu szkodnika. Najskuteczniejszy jest oprysk na śmietkę w rzepaku i warzywach w okresie składania jaj. Ważne jest, aby każdy środek na śmietkę kapuścianą stosować w sposób przemyślany, bez pomijania rotacji substancji aktywnych. Tylko wtedy zabiegi chemiczne zapewniają skuteczną ochronę roślin, ograniczają wylęg larw i minimalizują straty plonów spowodowane przez szkodnika.
Dlaczego zwalczanie śmietki kapuścianej jest takie problematyczne?
Kilka pokoleń śmietki kapuścianej w sezonie wegetacyjnym
W ciągu roku pojawiają się zazwyczaj dwa-trzy pokolenia śmietki kapuścianej. Jednak w skutek ocieplenia klimatu niekiedy może również występować czwarte pokolenie szkodnika, w listopadzie.
Szeroki wachlarz roślin żywicielskich śmietki kapuścianej
Śmietka kapuściana to groźny szkodnik nie tylko takich warzyw jak kapusta, brokuł, kalafior, czy upraw rzepaku. Żeruje również na rzodkiewce oraz takich chwastach jak rzodkiew świrzepa, gorczyca polna czy tobołki polne.
Żerowanie larw śmietki kapuścianej trudne do obserwacji
Sygnałem świadczącym o żerowaniu śmietki kapuścianej w korzeniach jest zahamowanie wzrostu roślin oraz ich więdnięcie. Dzieje się tak wskutek niedostatku wody i substancji pokarmowych. Takie objawy plantatorzy często mylą z uszkodzeniami powodowanymi przez inne szkodniki, w tym pędraki, rolnice i drutowce.
Bibliografia
- Anyszka Z. (red.) (2023). Metodyka integrowanej produkcji kalafiora. Instytut Ogrodnictwa Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa.
- Rogowska M., Wrzodak R. (2013). Instrukcja prowadzenia integrowanej ochrony warzyw kapustnych przed śmietką kapuścianą z wykorzystaniem monitoringu. InHort, Skierniewice.
- Sobolewski J. (red.) (2019). Poradnik sygnalizatora ochrony kapusty włoskiej. InHort, Skierniewice.
- www.gov.pl, dostęp 25.03.2026
