Zboża jare – najważniejsze informacje
Zboża jare wymagają starannego planowania uprawy ze względu na krótki okres wegetacji i słabiej rozwinięty system korzeniowy w porównaniu z formami ozimymi. Ich prawidłowy wzrost i rozwój w dużym stopniu zależy od terminu siewu oraz odpowiedniego doboru stanowiska. Co zrobić, aby zboża jare w pełni wykorzystały swój potencjał plonotwórczy?
Zboża jare wymagają wczesnego siewu
Zboża jare charakteryzują się krótszym okresem wegetacji niż zboża ozime, co skutkuje płytszym i słabiej rozwiniętym systemem korzeniowym. W efekcie są one bardziej narażone na suszę, a nawet niewielki niedobór opadów szybko prowadzi do osłabienia roślin.
Najbardziej wrażliwa na brak wody jest pszenica jara. Długotrwały deficyt opadów może obniżyć plon ziarna nawet o 50 proc. Dlatego zaleca się możliwie wczesny termin siewu pszenicy jarej, który umożliwia wykorzystanie zapasów wody zgromadzonych w glebie po zimie. Na stanowiskach przesuszonych rośliny są niskie, a ich kłosy słabo wykształcone.
Najlepsze stanowiska pod zboża jare
Zboża jare różnią się tolerancją na warunki glebowe. Pszenica jara najlepiej udaje się na glebach średnich i cięższych, zasobnych w próchnicę, o uregulowanych stosunkach wodnych i odczynie 6,0-6,8 (Horoszkiewicz-Janka in., 2023).
Jęczmień jary może być uprawiany na stanowiskach nieco słabszych, ale wymaga gleby o pH powyżej 5,5 (Horoszkiewicz i in., 2024).
Pszenżyto jare dobrze plonuje w na glebach o odczynie od 5,5 do 6,5. Natomiast owies jary radzi sobie na glebach o pH od 5,5 do 6,0 (Danielewicz i in., 2016; Horoszkiewicz i in., 2025).
Największą tolerancję na niskie pH ma żyto. Odczyn gleby około 4,5 nie powoduje u niego istotnych strat plonu (Horoszkiewicz i in., 2024a).
Najlepsze przedplony pod zboża jare
W doborze przedplonu pod zboża jare należy unikać uproszczonego zmianowania. Najlepszymi przedplonami pod zboża jare są rośliny okopowe, motylkowate drobnonasienne oraz rośliny strączkowe, takie jak bobik i łubin. Dobre stanowisko zapewnia także kukurydza oraz poplony ścierniskowe.
Jako przedplonu dla zbóż jarych należy unikać zbóż ozimych, ponieważ zwiększają presję chorób i szkodników.
Nawożenie dolistne zbóż jarych, a poprawa jakości plonu
Nawożenie dolistne zbóż jarych jest coraz częściej stosowanym elementem technologii uprawy, szczególnie w produkcji ziarna o wysokich parametrach jakościowych. Pozwala ono na szybkie dostarczenie składników pokarmowych w okresach, gdy ich pobieranie z gleby jest ograniczone. Nawozy dolistne zawierające fosfor, potas i magnez, takie jak np. Hi-Phos, skutecznie poprawiają odżywienie roślin nawet w warunkach suszy glebowej oraz przy słabo rozwiniętym systemie korzeniowym zbóż jarych. Dzięki temu rośliny utrzymują lepszą kondycję w kluczowych fazach rozwojowych, co sprzyja prawidłowemu kształtowaniu plonu i jakości ziarna.
Ochrona aparatu asymilacyjnego
W uprawie zbóż jarych istotnym problemem są choroby liści, które bezpośrednio ograniczają zdolności asymilacyjne roślin i budowę plonu. Do najgroźniejszych chorób zbóż jarych należą m.in. septorioza paskowana liści pszenicy oraz plamistość siatkowa jęczmienia. Choroby te znacząco obniżają efektywność fotosyntezy, co w może skutkować znacznymi stratami plonu.
W przypadku jęczmienia jarego plamistość siatkowa powoduje straty sięgające nawet 40 proc. plonu. Jak zatem chronić plantację jęczmienia jarego przed tymi chorobami? Ochrona plantacji powinna opierać się na odpowiedniej agrotechnice oraz na zabiegach fungicydowych z wykorzystaniem substancji czynnych z grupy triazoli, takich jak protiokonazol i difenokonazol, stosowanych m.in. w Avtar™.
Ochrona zbóż jarych przed konkurencją chwastów
Chwasty obecne w łanie zbóż jarych konkurują z roślinami uprawnymi o wodę, składniki pokarmowe, światło i przestrzeń, ograniczając wykorzystanie nawożenia nawet o 30-70 proc. Szczególnie duże znaczenie ma to w początkowych fazach rozwojowych. W okresie od wschodów do krzewienia zboża rosną wolniej i mają ograniczoną zdolność konkurowania z dynamicznie rozwijającymi się chwastami, dlatego niekontrolowane zachwaszczenie w tym czasie może trwale obniżyć potencjał plonowania.
Ograniczanie ryzyka odporności wymaga rotacji substancji czynnych o odmiennych mechanizmach działania oraz stosowania preparatów wieloskładnikowych. Przykładem takiego rozwiązania w zbożach jarych jest nowy na rynku pakiet handlowy Sentrallas® LQM® Pro, który łączy cztery substancje aktywne, co pozwala skutecznie zwalczać szerokie spektrum chwastów i wspiera strategię antyodpornościową.
Bibliografia:
Danielewicz J., Korbas M., Mrówczyński M. (red.). (2016). Metodyka integrowanej ochrony i produkcji owsa. Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy, Poznań.
Horoszkiewicz-Janka J., Strażyński P., Mrówczyński M.(red.). 2023. Metodyka Integrowanej Produkcji pszenicy ozimej i jarej. Instytut Ochrony Roślin–Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa.
Horoszkiewicz J., Strażyński P., Mrówczyński M.(red.). 2024. Metodyka Integrowanej Produkcji jęczmienia ozimego i jarego. Instytut Ochrony Roślin–Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa.
Horoszkiewicz J., Strażyński P., Mrówczyński M.(red.). 2024a. Metodyka Integrowanej Produkcji żyta. Instytut Ochrony Roślin–Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa.
Horoszkiewicz J., Strażyński P., Mrówczyński M.(red.). 2025. Metodyka Integrowanej Produkcji pszenżyta ozimego i jarego (xTriticosecale) 1). Instytut Ochrony Roślin–Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa.
